Agnes Gund: kolekcja wraca na rynek i rozpala debatę o wartości sztuki nowoczesnej

Powrót na międzynarodowy rynek sztuki wybitnych prac z kolekcji Agnes Gund przyciąga uwagę domów aukcyjnych, muzeów i inwestorów, ale stawką jest coś więcej niż rekordowe kwoty. Gdy dzieła Marka Rothki, Cy’a Twombly’ego i Josepha Cornella ponownie zmieniają właścicieli, w centrum dyskusji znajduje się pytanie o to, jak powstaje wartość w sztuce nowoczesnej i współczesnej oraz jak prywatni kolekcjonerzy wpływają na kształt wspólnej pamięci kulturowej.

Agnes Gund, która zmarła w 2023 roku, zajmowała wyjątkowe miejsce w amerykańskim świecie sztuki. Urodzona w Cleveland w 1938 roku, stała się jedną z kluczowych postaci Museum of Modern Art w Nowym Jorku, gdzie pełniła funkcje członkini zarządu, prezeski i później prezeski honorowej. Przez dekady współtworzyła kanon sztuki nowoczesnej i współczesnej, nie tylko poprzez zakupy dzieł, ale również dzięki swojej działalności instytucjonalnej i filantropijnej.

W centrum zainteresowania znajduje się monumentalne No. 15 (Two Greens and Red Stripe) Marka Rothki z 1964 roku. Obraz powstał w przełomowym momencie twórczości artysty, kiedy odchodził on od jaśniejszych, bardziej świetlistych kompozycji na rzecz ciemniejszych, bardziej kontemplacyjnych pól barwnych – kierunku, który zarysował się już w okresie realizacji murali Seagram. W tej pracy głębokie zielenie i niemal czarne powierzchnie przecina intensywny czerwony pas, wprowadzający napięcie i emocjonalną siłę.

Może Ci się spodobaćJohn Gill: Mistrz Ceramiki Prezentuje Nowe Dzieła w Galerii Yossi Milo

Gund nabyła obraz bezpośrednio od artysty podczas wizyty w jego pracowni. Ten bezpośredni kontakt wiele mówi o jej podejściu do kolekcjonowania: sztuka była dla niej relacją, nie spekulacją. Rothko podkreślał znaczenie intymnych warunków odbioru i wierzył, że jego malarstwo może wywoływać głębokie przeżycia. Umieszczenie takiego dzieła w prywatnym domu oznaczało świadome życie z obrazem, a nie tylko jego posiadanie.

Untitled z 1961 roku autorstwa Cy’a Twombly’ego reprezentuje inną odsłonę sztuki powojennej. Powstałe w Rzymie dzieło łączy odniesienia do klasycznej tradycji z gestycznymi liniami balansującymi między pismem a wymazywaniem. Powierzchnia może wydawać się spontaniczna, lecz każdy znak niesie w sobie ciężar historii sztuki. Twombly, Amerykanin silnie związany z Europą, uosabiał kulturową wymianę lat sześćdziesiątych.

Dla kolekcjonerki takiej jak Gund tego typu prace oznaczały nie tylko artystyczną odwagę, ale i kosmopolityczną perspektywę. Obecność podobnych dzieł w najważniejszych muzeach świata pokazuje, jak szybko niegdyś radykalny język artystyczny stał się częścią instytucjonalnego kanonu.

Z kolei Untitled (Medici Princess) z 1948 roku Josepha Cornella wprowadza bardziej intymny i poetycki ton. Jego charakterystyczne pudełkowe konstrukcje, tworzone z odnalezionych przedmiotów i renesansowych wizerunków, budują kruche światy, w których pamięć i pragnienie splatają się w miniaturowe sceny. Cornell kondensował stulecia historii w niewielkich, teatralnych przestrzeniach. Zestawienie Cornella z Rothką i Twomblym w kolekcji Gund ukazuje drogę od lirycznego asamblażu do monumentalnej abstrakcji.

Znaczenie Agnes Gund wykracza jednak poza same dzieła, które posiadała. Jej wieloletnie zaangażowanie w działalność Museum of Modern Art sytuowało ją w centrum strategicznych decyzji w okresie dynamicznej ekspansji instytucji. W czasie jej przewodnictwa muzeum przeszło znaczącą rozbudowę, odzwierciedlającą zarówno rozwój kolekcji, jak i rosnącą skalę sztuki współczesnej.

Była również wyjątkowo hojna – przekazała MoMA ponad tysiąc prac oraz setki innym instytucjom, ze szczególnym uwzględnieniem artystów żyjących. Jej relacje z twórcami takimi jak Louise Bourgeois, Jasper Johns czy Kara Walker pokazują, że kolekcjonowanie było dla niej formą wsparcia i dialogu.

Polecane lekturyAsynchroniczne powinowactwa: Podróż przez granice tożsamości

Wyrazistym przykładem jej przekonania o społecznej roli sztuki była sprzedaż obrazu Masterpiece Roya Lichtensteina za 165 milionów dolarów, a następnie przeznaczenie środków na inicjatywę Art for Justice, której celem jest przeciwdziałanie masowemu uwięzieniu w Stanach Zjednoczonych. W ten sposób rynkowa wartość ikony pop-artu została przekształcona w narzędzie zmiany społecznej.

Powrót na rynek prac Rothki, Twombly’ego i Cornella rodzi pytania o obieg arcydzieł w epoce rekordowych wycen. Sam obraz Rothki szacowany jest na około 80 milionów dolarów. Jednak poza liczbami kryje się głębsza opowieść o tym, jak prywatne kolekcje kształtują publiczne dziedzictwo. Wiele kluczowych dzieł XX wieku najpierw wisiało w prywatnych domach, zanim trafiło do muzeów lub ponownie na aukcję.

Agnes Gund doskonale rozumiała tę dynamikę. Zakładając organizację Studio in a School, wspierała edukację artystyczną w nowojorskich szkołach publicznych, podkreślając, że dostęp do sztuki zaczyna się na długo przed jej zakupem. Łączyła w ten sposób elitarny świat wielkich kolekcji z codziennością uczniów.

Rozproszenie części jej zbiorów nie oznacza jedynie zmiany właścicieli, lecz stanowi kolejny etap w dialogu między rynkiem a pamięcią, między ceną a wartością moralną. Dzieła Rothki, Twombly’ego i Cornella niosą w sobie nie tylko ambicje swoich twórców, ale także ślad kolekcjonerki, która postrzegała sztukę jako doświadczenie estetyczne i odpowiedzialność publiczną.

Gdy obrazy te opuszczają prywatne wnętrza i trafiają do sal aukcyjnych, przypominają, że historia sztuki nowoczesnej tworzona jest nie tylko przez artystów, lecz także przez tych, którzy decydują się z nią żyć – a czasem pozwolić jej odejść – w kontekście śmierci Agnes Gund w 2023 roku.

Więcej podobnych

Nowa instalacja Basela Abbasa i Ruanne Abou-Rahme będzie miała premierę na Uniwersytecie Browna

Max Hooper Schneider: Scavenger w 125 Newbury to pierwsza indywidualna wystawa artysty w Nowym Jorku

FRAMERATE: Desert Pulse mapuje rok subtelnych zmian na Pustyni Sonora

Fibration III: Lęk i Nadzieja – Galeria L’Space w Chelsea prezentuje sztukę włókienniczą o wymiarze politycznym i osobistym

Wystawa „Permanent Marker” Tary Denny zostanie otwarta w Gertrude Glasshouse

Artystyczny Triumf: Nagroda Cataliny D’Anglade dla Álvaro Urbano