Brittany Nelson zamienia radioteleskop w opowieść o pamięci, tęsknocie i poszukiwaniu życia w kosmosie

W czasach, gdy eksploracja kosmosu ponownie przyciąga globalną uwagę, a temat życia pozaziemskiego rozpala wyobraźnię opinii publicznej, amerykańska artystka Brittany Nelson proponuje zaskakujące spojrzenie na naukę i technologię. Zamiast skupiać się na spektakularnych osiągnięciach inżynierii, wykorzystuje jeden z najnowocześniejszych radioteleskopów na świecie jako punkt wyjścia do refleksji nad pamięcią, pragnieniem i tożsamością. Projekt zrealizowany w Green Bank Observatory pokazuje, że poszukiwanie sygnałów z odległych galaktyk jest jednocześnie próbą zrozumienia własnych emocji i potrzeb.

Wraz z rosnącym zaangażowaniem agencji państwowych i prywatnych firm w badania kosmiczne, patrzenie w stronę gwiazd nabrało nowego znaczenia kulturowego. Nelson odchodzi jednak od narracji o podboju i postępie. W jej ujęciu radioteleskop nie jest wyłącznie symbolem technologicznej potęgi, lecz obiektem nasyconym emocjami. Maszyna zaprojektowana do wychwytywania niemal niewidocznych sygnałów z kosmosu staje się metaforą ludzkiej tęsknoty, nadziei i potrzeby kontaktu.

Wykształcona jako fotografka, Nelson znana jest z wykorzystywania historycznych technik analogowych, takich jak mordançage, bromolej czy tintype. Metody te, wywodzące się z XIX i początku XX wieku, opierają się na chemicznych procesach, eksperymencie i kontrolowanej nieprzewidywalności. W jej twórczości dawne praktyki fotograficzne spotykają się z nowoczesną astrofizyką, tworząc dialog między przeszłością a teraźniejszością.

W Green Bank Observatory monumentalny radioteleskop — inżynieryjne osiągnięcie zaprojektowane do rejestrowania najdelikatniejszych emisji kosmicznych — w fotografiach Nelson wydaje się jednocześnie potężny i kruchy. Stalowe konstrukcje łuków rozciągają się w kadrach wykonanych w technice żelatynowo-srebrowej, podkreślając fakturę i grę światła z cieniem. Ogromna czasza, która „nasłuchuje” wszechświata, staje się symboliczną powierzchnią, na którą widz projektuje własne historie.

Napięcie między naukową precyzją a wyobraźnią zostaje pogłębione w nowej pracy wideo Rebecca (2026). Film, nakręcony na terenie obserwatorium, nawiązuje do atmosfery powieści Rebecca autorstwa Daphne du Maurier oraz jej ekranizacji w reżyserii Alfreda Hitchcocka. W tych opowieściach nieobecność ma niemal namacalną siłę, a pamięć kształtuje teraźniejszość. Nelson przenosi ten klimat do świata technologii, gdzie cisza nabiera emocjonalnej intensywności.

Ścieżka dźwiękowa wykorzystuje wysoki szum pomp ciekłego helu w teleskopie, którego mechaniczny rytm przypomina bicie serca. Obraz przeplata statyczne, starannie skomponowane ujęcia na taśmie 35 mm z coraz bardziej niestabilnymi sekwencjami z ręki. Kamera momentami zdaje się wycofywać przed ogromem konstrukcji, by za chwilę zbliżyć się do niej z niemal intymną intensywnością.

Narracja jest oszczędna, lecz nasycona emocjami. Nelson porównywała teleskop do dawnego ukochanego — obiektu fascynacji i frustracji. W tej interpretacji poszukiwanie kontaktu z obcą cywilizacją staje się metaforą niespełnionej relacji: sygnały są wysyłane, odpowiedzi oczekiwane, a cisza musi zostać zniesiona. Skala kosmiczna nie umniejsza intymności, lecz ją potęguje.

Artystka wpisuje się w tradycję twórców analizujących kulturową symbolikę narzędzi naukowych. Teleskopy, satelity i aparatura laboratoryjna od dawna kojarzone są z postępem i racjonalnością, ale niosą w sobie także lęk, nadzieję i pragnienie przekroczenia granic. Pracując w aktywnym ośrodku badawczym, Nelson unika romantyzowania nauki, jednocześnie podkreślając jej ludzki wymiar.

Jej praktyka artystyczna dotyka również relacji fotografii z prawdą. Od początku istnienia medium fotografia była utożsamiana z dowodem i obiektywizmem. Wprowadzając chemiczne ślady, zmiany tonalne i świadome niedoskonałości, Nelson przypomina, że każdy obraz jest konstrukcją — efektem materialnego procesu i subiektywnej decyzji.

W epoce nieustannej komunikacji i nieograniczonego przepływu danych myśl o tym, że możemy nie zostać usłyszani — że sygnał może zniknąć w ciszy — nabiera szczególnej mocy. Radioteleskop w Green Bank nasłuchuje kosmosu w poszukiwaniu oznak inteligentnego życia. Nelson nasłuchuje samego instrumentu, odczytując go jako wyraz ludzkiej tęsknoty.

Wystawa prezentowana jest od 15 stycznia do 29 marca 2026 roku w Cambridge w stanie Massachusetts.