Muzyka

James Gaffigan i tożsamość Komische Oper Berlin

W czasie gdy instytucje operowe na nowo definiują swoją rolę w życiu publicznym, decyzje personalne coraz częściej sygnalizują wartości równie wyraźnie jak gust artystyczny. Kontynuacja współpracy Komische Oper Berlin z Jamesem Gaffiganem wskazuje na model oparty na ciągłości, dostępności i zaufaniu artystycznym.
Alice Lange

W momencie, gdy wiele europejskich teatrów operowych redefiniuje swoje relacje z publicznością i miastami, decyzja o przedłużeniu kierownictwa Jamesa Gaffigana w Komische Oper Berlin ma znaczenie wykraczające poza gest administracyjny. Odzwierciedla przekonanie, że kierownictwo muzyczne kształtuje tożsamość instytucji oraz że stabilność na podium dyrygenckim może sprzyjać otwartości kulturowej, zbiorowej pewności siebie i wyraźniejszemu poczuciu celu w szybko zmieniającym się krajobrazie operowym.

Gaffigan, który objął stanowisko w sezonie 2023–24, przybył do Berlina z reputacją zbudowaną w dużej mierze w Europie, gdzie amerykańscy dyrygenci wciąż należą do rzadkości na najwyższych stanowiskach operowych. Jego praca w Komische Oper zbiegła się z szerszą redefinicją tożsamości teatru, starającego się pogodzić historyczny nacisk na dostępność i bezpośredniość teatralną z wymaganiami globalnego obiegu operowego.

W ostatnich sezonach Gaffigan stał na czele nowych produkcji, które stawiają fizyczną intensywność i psychologiczną precyzję w centrum repertuaru, obok projektów o dużej skali wykraczających poza sam budynek opery. Wykonanie VIII Symfonii Mahlera w dawnym hangarze lotniczym na lotnisku Tempelhof w Berlinie było przykładem tego zwróconego na zewnątrz podejścia, wpisując instytucję w miejską tradycję wykorzystywania przestrzeni poprzemysłowych do refleksji kulturowej.

Gotowości do ponownego przemyślenia kontekstu towarzyszyła zwiększona uwaga poświęcona rozwojowi publiczności. Koncerty dla dzieci i alternatywne formaty zajmowały ważne miejsce w pracy Gaffigana w Berlinie, odzwierciedlając przekonanie, że przyszłość opery zależy mniej od widowiskowości, a bardziej od trwałego zaangażowania. W mieście, gdzie nadmiar oferty kulturalnej może rozpraszać uwagę, inicjatywy te nabierają szczególnego znaczenia.

Przedłużenie kontraktu odbywa się również w kontekście rosnącego międzynarodowego profilu Gaffigana. W kolejnych latach ma on objąć stanowisko dyrektora muzycznego Houston Grand Opera, co umiejscowi go w centrum dwóch bardzo odmiennych ekosystemów operowych. To podwójne zobowiązanie podkreśla narastający dialog transatlantycki dotyczący programowania, edukacji oraz społecznych odpowiedzialności dużych instytucji artystycznych.

Poza Berlinem Gaffigan od dawna związany jest z muzyką współczesną oraz z kształceniem młodych wykonawców — od europejskich orkiestr młodzieżowych po amerykańskie konserwatoria. Jego droga — od szkół publicznych w Nowym Jorku po kierownicze role w europejskich teatrach operowych — ukształtowała perspektywę, która traktuje dostęp do edukacji muzycznej jako zagadnienie strukturalne, a nie peryferyjny ideał.

Dla Komische Oper zatrzymanie Gaffigana do 2030 roku oznacza mniej zachowanie jednej, określonej wizji artystycznej, a bardziej potwierdzenie sposobu działania: opartego na współpracy, otwartego na zewnątrz i uważnego wobec miasta, w którym instytucja funkcjonuje. W czasie, gdy od opery często oczekuje się uzasadniania swojej aktualności, taka ciągłość sugeruje przekonanie, że ewolucja — a nie reinwencja — może wciąż stanowić sensowną strategię kulturową.

Dyskusja

```