Martha Graham Dance Company, najstarsza i najbardziej utytułowana instytucja tańca współczesnego w Stanach Zjednoczonych, ogłosiła program GRAHAM100 – monumentalne obchody stulecia swojego istnienia. Martha Graham, uznawana za jedną z najbardziej wpływowych postaci artystycznych XX wieku, obok takich gigantów jak Pablo Picasso czy Igor Strawiński, stworzyła unikalny, rdzennie amerykański styl, który nie tylko zrewolucjonizował choreografię, ale do dziś stanowi niewyczerpane źródło inspiracji dla twórców na całym świecie. Jubileusz ten jest nie tylko retrospektywą niezwykłego dziedzictwa, lecz także manifestem nowoczesności, łączącym historyczne arcydzieła z najświeższymi głosami współczesnej sceny.
Fundamentem techniki Graham stały się elementarne zasady skurczu i rozluźnienia (contraction and release), które miały na celu zintensyfikowanie emocjonalnej aktywności ciała tancerza. Jej dorobek obejmujący 181 dzieł bada głębię ludzkiej psychiki poprzez ruch ostry, kanciasty i bezpośredni, często osadzony w kontekstach społecznych, politycznych oraz mitologicznych.
Arcydzieła i ikoniczne kolaboracje w New York City Center
Kluczowym punktem obchodów będzie sezon w New York City Center, podczas którego zespół zaprezentuje swoje najważniejsze dzieła. W programie znajdą się tak fundamentalne pozycje jak „Chronicle”, „Night Journey” oraz „Appalachian Spring”. Każdy z tych spektakli zostanie przedstawiony w oryginalnej, rzeźbiarskiej oprawie scenograficznej autorstwa Isamu Noguchiego. Współpraca Graham z Noguchim na dekady zdefiniowała relację między plastyką sceny a ciałem w ruchu. Oprawę muzyczną klasycznych dzieł zapewni grająca na żywo Mannes Orchestra pod dyrekcją Davida Hayesa, co podkreśla integralność warstwy dźwiękowej i choreograficznej w estetyce Graham.
Nowe zamówienia i dialog z teraźniejszością
Wierny swojej misji nieustannego rozwoju, zespół zestawia klasykę z pracami najciekawszych współczesnych choreografów. Widzowie będą świadkami światowej premiery solo autorstwa Jamara Robertsa, przygotowanego specjalnie dla czołowego tancerza zespołu, Lloyda Knighta, do muzyki Stahva Dankera. Kolejną ważną pozycją jest nowojorska premiera spektaklu „En Masse” w choreografii Hope Boykin, wykorzystującego niedawno odkryte kompozycje Leonarda Bernsteina. Program uzupełnią dzieła Hofesha Shechtera oraz duetu Baye & Asa, co udowadnia, że tancerze Graham potrafią z niezwykłą swobodą operować zarówno kanonem modernizmu, jak i najbardziej wymagającymi językami współczesności.
Dziedzictwo instytucjonalne i perspektywy multimedialne
Inicjatywa GRAHAM100 wykracza daleko poza deski teatru, obejmując szeroko zakrojone działania edukacyjne i wystawiennicze. New York Public Library for the Performing Arts przygotowała wystawę zatytułowaną „Martha Graham: Matka tańca psychologicznego”. Ekspozycja ta, oparta na rzadko prezentowanych materiałach archiwalnych, pozwala zgłębić proces twórczy artystki, która uczyniła taniec narzędziem analizy ludzkiego wnętrza. Z kolei wystawa w Sag Harbor podda analizie historyczne partnerstwa artystyczne zespołu, prezentując m.in. kostiumy zaprojektowane przez takie legendy świata mody jak Halston czy Donna Karan.
Znaczącym elementem obchodów będzie dwuczęściowy film dokumentalny realizowany przez PBS. Produkcja ta oferuje unikalne spojrzenie za kulisy pracy zespołu, rejestrując próby i występy na całym świecie. Narrację filmu wzbogacą słowa samej Marthy Graham, którym głosu użyczyła Meryl Streep, tworząc intymny portret artystki postrzegającej ciało jako instrument ekspresji prawdy o człowieku.
Zasięg globalny i wizja przyszłości
Jubileuszowy rok to także czas intensywnego tournée, w ramach którego zespół odwiedzi kluczowe ośrodki kultury w Europie i Stanach Zjednoczonych. Ważnym wydarzeniem będzie współpraca z zespołem PHILADANCO! przy spektaklu „in case of fire, speak”, który podejmuje próbę redefinicji amerykańskiej tożsamości w dialogu z historycznymi pracami Graham. Martha Graham Dance Company, celebrując stulecie istnienia, potwierdza swój status żywego skarbca kultury, który wciąż poszukuje nowych dróg wyrazu, pozostając przy tym wiernym surowej i bezkompromisowej wizji swojej założycielki.
Harmonogram wydarzeń i daty obchodów
- Wystawa „Martha Graham: Collaborations” (Sag Harbor): 18 stycznia – 22 marca 2026 r.
- Premiera dokumentu w stacji PBS: 27 marca oraz 3 kwietnia 2026 r.
- Prezentacja w ramach Guggenheim Works & Process: 22 marca 2026 r.
- Sezon w New York City Center: 8–12 kwietnia 2026 r.
- Gala GRAHAM100 (New York Public Library): 17 kwietnia 2026 r.
- Setna rocznica powstania zespołu: 18 kwietnia 2026 r.
- Wystawa „The Mother of Psychological Dance” (NYPL): 26 maja – 7 listopada 2026 r.
- Światowa premiera „in case of fire, speak” (Filadelfia): 29–30 maja 2026 r.
