Gdy słuchacz szuka ścieżki Ennia Morricone do Pewnego razu na Dzikim Zachodzie, kompozycji Bernarda Herrmanna do Zawrotu głowy czy elektronicznego pejzażu dźwiękowego, który Vangelis stworzył do Łowcy androidów, napotyka tę samą ścianę: film jest dostępny na platformie streamingowej, a muzyka – nie. Ścieżka Vangelisa przez ponad dekadę po tym, jak film stał się kamieniem milowym science fiction, nie doczekała się oficjalnego komercyjnego wydania. To nie był przypadek, a w przypadku wielu innych partytur sytuacja do dziś nie została rozwiązana.

Ścieżki dźwiękowe zajmują szczególną pozycję w ekosystemie praw do muzyki. Pojedynczy tytuł może angażować kompozytora, studio, które zamówiło muzykę, właściciela nagrania macierzystego – często będącego innym podmiotem niż studio – wydawcę muzycznego kontrolującego utwory bazowe, organizacje zbiorowego zarządzania prawami w wielu krajach, a w przypadku starszych produkcji – muzyków sesyjnych, których umowy związkowe określały tantiemy w kategoriach powstałych jeszcze przed erą dystrybucji cyfrowej. Umieszczenie ścieżki na Spotify nie wymaga jednej licencji. Może wymagać kilkunastu.

Podstawowy problem ma charakter chronologiczny. Większość struktur praw regulujących ścieżki dźwiękowe powstała z myślą o świecie płyt winylowych, premier kinowych i telewizji naziemnej. Umowa zawarta we wczesnych dekadach kina, a nawet w erze wideo domowego, nie przewidywała mechanizmu dla streamingu, ponieważ streaming wtedy nie istniał. Kompozytor mógł posiadać swoje nagrania macierzyste na własność, mógł je trzymać producent, a wydawca, który wypuścił album ze ścieżką, mógł dysponować nimi niezależnie od praw do dystrybucji filmu. Gdy pojawił się streaming, krajobraz praw do istniejących nagrań nie uporządkował się automatycznie. Te same siły, które usunęły treści z innych katalogów streamingowych, działają tutaj w innej formie: złożoność praw narasta, gdy utwór trafia do medium, którego jego pierwotna umowa nigdy nie przewidywała.

Porozumienia związkowe pogłębiły złożoność. Amerykańska Federacja Muzyków, reprezentująca muzyków sesyjnych, którzy nagrywali te ścieżki, zawarła w 2024 roku z głównymi studiami umowę ustanawiającą tantiemy streamingowe – oznaczającą, że muzycy sesyjni otrzymują teraz wynagrodzenie, gdy oryginalne nagrania są odtwarzane na platformach subskrypcyjnych. Przed tą umową produkcje z ery przedstreamingowej nie miały odpowiedniego mechanizmu płatności, a niejasności prawne dotyczące tego, kto i komu jest winien pieniądze, czyniły ponowne licencjonowanie kosztownym i spornym. Umowa z 2024 roku wyjaśniła ramy na przyszłość. Nie odblokowała katalogów archiwalnych.

Luka w katalogu streamingowym wywołała powstanie równoległego ekosystemu. Wyspecjalizowane wytwórnie – La-La Land Records, Varèse Sarabande, Intrada, Quartet Records – od lat wydają ścieżki, którymi wielkie studia nie zadały sobie trudu umieścić na platformach streamingowych, często wypuszczając limitowane fizyczne edycje kompletnych partytur, które fani znali dotąd jedynie z bootlegów lub okrojonych wersji. Wiele z tych wydań wciąż nie ma odpowiednika w streamingu. Ten schemat wykracza poza nagrania archiwalne: współczesny k-popowy utwór zgromadził ostatnio ponad osiem milionów wyświetleń na YouTube, zanim jego wytwórnia rozwiązała kwestię dystrybucji na tej platformie, co przypomina, że przepaść między zasięgiem a dostępnością nie ogranicza się do ery analogowej.

Nie każda nieobecna ścieżka jest skutkiem złej woli czy zaniedbania. Niektórzy kompozytorzy celowo wstrzymują swoją muzykę przed streamingiem, preferując sprzedaż fizyczną lub cyfrowe pliki do pobrania, gdzie ekonomika jednostkowa wygląda inaczej. Inni zawierają umowy, które udostępniają muzykę tylko na konkretnych platformach lub w określonych terytoriach, tworząc patchwork spełniający wymogi prawne, ale nie zapewniający rzeczywistej odkrywalności. Słuchacz, który znajduje ścieżkę na jednej platformie, a na innej nie, niekoniecznie napotyka spór o prawa – może natrafić na świadomą decyzję biznesową.

Branża przyznała, że problem ma charakter strukturalny. Oprócz porozumienia AFM z 2024 roku, najwięksi posiadacze praw, czyli studia, podejmują wybiórcze wysiłki, aby wprowadzić historyczne nagrania ścieżek do katalogów streamingowych – zwłaszcza gdy rocznice lub remastery stwarzają okazje komercyjne. Te momenty – wznowienie, remaster, kolekcja rocznicowa związana z franczyzą – pozostają głównym mechanizmem, dzięki któremu ścieżki trafiają do streamingu. Luka nie zamyka się sama. Zamyka się, o ile w ogóle, jedna negocjacja na raz.

Tagi: Kino, streaming, film scores, licencjonowanie, prawa muzyczne, ścieżki dźwiękowe