Ptak z ołowiu pomalowany tak, by udawał złoto, niewart niczego, i pół tuzina ludzi gotowych kłamać, zdradzać i zabijać, byle go mieć. Taki jest żart w sercu Sokoła maltańskiego, a John Huston opowiada go bez drgnienia mięśnia na twarzy. Sam Spade Humphreya Bogarta przez cały film ugania się za skarbem, który okazuje się falsyfikatem, a pościg obnaża każdego wokół niego do tego, czym naprawdę jest.

Huston był scenarzystą, który po raz pierwszy stawał za kamerą, i zamiast łagodzić powieść Dashiella Hammetta, sfilmował ją niemal kwestia po kwestii, ufając, że cięty dialog udźwignie ciężar. Wyszedł z tego wzorzec, który skopiowało całe kino detektywistyczne: śledczy, którego przyzwoitości nigdy do końca nie zmierzysz, kobieta, której następne zdanie może być kolejnym kłamstwem, miasto pocięte na pasy światła i cienia. Spade nie jest bohaterem. Trzyma karty przy sobie i pozwala zgadywać, ile w nim uczciwości.

Połowa przyjemności tkwi w galerii kłamców. Sydney Greenstreet, debiutujący na ekranie w wieku sześćdziesięciu jeden lat, robi z Kaspera Gutmana ogromnego mężczyznę mruczącego groźby; Joel Cairo Petera Lorrego to same perfumowane nerwy; Brigid O’Shaughnessy Mary Astor zamienia bezradność w broń. Krążą wokół siebie w pokojach hotelowych i ciasnych biurach, a kamera niemal tylko patrzy, bo Huston wiedział, że przy takich twarzach pokój sam jest efektem specjalnym.

Arthur Edeson sfilmował to w gęstej, twardej czerni i bieli, w dolnych kątach, które wyolbrzymiają Gutmana i przygniatają kadr sufitami. Są długie, niecięte ujęcia, w których aktorzy po prostu rozmawiają, a napięcie polega na czekaniu, kto pierwszy mrugnie. W godzinie i trzech kwadransach nic się nie wlecze; Huston wycina wszystko, co nie jest postacią ani konsekwencją, a film posuwa się jak ktoś, kto zna już zakończenie i nie spieszy się, żeby je zdradzić.

Zrobił Bogarta. Przez dekadę grał zbirów, a Spade pozwolił mu być najbystrzejszym i najmniej wiarygodnym w każdej scenie, nie tracąc widza. Gdy wydaje Brigid policji, zamiast dać się zrobić w konia, film odmawia romantycznego wyjścia, a sposób, w jaki Bogart gra tę scenę, jest powodem, dla którego rola wciąż jest studiowana. Ostatnia kwestia, zapożyczona od Szekspira, nazywa sokoła tworzywem, z którego utkane są sny, i zamienia całe polowanie w uwagę o pożądaniu.

Zebrał trzy nominacje do Oscara, w tym za najlepszy film, i nie zdobył żadnej, co dziś prawie nie ma znaczenia. Historię Hammetta filmowano już dwa razy i obie próby są przypisami; to ta wersja została, ta, którą cytują późniejsi reżyserzy, od kadrowania po fatalizm. Ponad osiemdziesiąt lat później ptak wciąż jest bezwartościowy, a film wciąż niezbędny, co Huston twierdził od początku. Skarb nigdy nie był skarbem. Byli nim ludzie.

Sokół maltański, debiut Johna Hustona, który nauczył Hollywood filmować kłamstwo

Więcej podobnych

Travis Knight stawia, że He-Man wreszcie udźwignie cały film

„Nie tędy droga”: Norweski film na Netflix o drugich szansach

Netflix przedstawia swój nowy, szalony film animowany: Idole K-popu kontra prawdziwe demony

„Nokaut”: Gwiazda MMA Ciryl Gane w nowym francuskim thrillerze akcji na Netflix

Alfa na Netflixie: film Kormákura o żałobie jako sygnale dla myśliwego

„Tak jakby rodzina” od Netflixa: brazylijska i argentyńska duma w komediowym starciu

Dyskusja