Każdy chatbot w Europie musi teraz powiedzieć, że jest AI — lub jego twórca zapłaci 15 milionów euro

Każdy chatbot lub system AI, który prowadzi rozmowy z użytkownikami w Europie, musi teraz identyfikować się jako sztuczna inteligencja. Wymóg obejmuje ChatGPT, Gemini i Claude. Dotyczy automatycznych botów obsługi klienta, narzędzi do pisania opartych na AI oraz wszelkiego oprogramowania symulującego ludzką konwersację. Kara za nieprzestrzeganie wynosi do 15 milionów euro lub 3 procent globalnego rocznego obrotu firmy – w zależności od tego, która kwota jest wyższa. Zasada ta nie jest propozycją ani pilotażem. Jest prawem.

Wymóg wynika z artykułu 50 unijnego Aktu o sztucznej inteligencji, który wszedł w życie 2 sierpnia 2026 roku. Artykuł ten nakłada trzy odrębne obowiązki: chatboty muszą ujawniać, że użytkownik wchodzi w interakcję z systemem AI, treści typu deepfake muszą być oznaczone jako wygenerowane przez AI, a systemy AI analizujące emocje w miejscu pracy lub w edukacji muszą informować o swoim działaniu. Ujawnienia muszą być jasne, terminowe i odpowiednie – choć rozporządzenie pozostawia firmom swobodę co do formatu wdrożenia.

Zakres jest szerszy, niż mogłoby się wydawać. Europejscy regulatorzy potwierdzili, że prawo dotyczy nie tylko firm z siedzibą w UE, ale każdej usługi, która dociera do użytkowników w UE – co oznacza, że asystent AI Meta, Siri Apple, AI coach LinkedIn oraz tysiące wdrożeń obsługi klienta prowadzonych przez firmy mające europejskich klientów podlegają temu wymogowi. Górna granica 15 milionów euro dotyczy mniejszych naruszeń; próg 3 procent globalnego obrotu wchodzi w grę, gdy firma jest na tyle duża, że 15 milionów euro nie stanowiłoby rzeczywistego środka odstraszającego.

Egzekwowanie w UE zwykle postępuje powoli. Krajowe organy ds. AI, których budżety wahają się od ograniczonych do żadnych, są odpowiedzialne za monitorowanie zgodności. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO), uchwalone w 2018 roku, przez prawie dwa lata pozostawało w dużej mierze nieegzekwowane, zanim nałożono pierwsze poważne kary. Oczekuje się, że egzekwowanie Aktu o AI będzie przebiegać według podobnego schematu – najpierw wytyczne od krajowych regulatorów, a dopiero potem formalne działania. Zasady przejrzystości z artykułu 50 należą do prostszych przepisów do wyegzekwowania: zgodność wymaga jedynie widocznego ujawnienia, a nie audytu architektury systemu.

To, czy obowiązkowe ujawnienie w znaczący sposób zmieni sposób, w jaki europejscy użytkownicy odnoszą się do AI, pozostaje pytaniem otwartym. Badania nad analogicznymi wymogami – w tym banerami zgody na pliki cookie wymaganymi przez RODO – sugerują, że powiadomienia poprawiają jasność prawną bardziej niż zmieniają zachowanie użytkowników. Chatbot, który każdą rozmowę zaczyna od słów „Jestem AI”, a następnie zachowuje się nieodróżnialnie od człowieka, spełnia wymóg prawny, nie rozwiązując głębszego pytania o to, co właściwie oznacza odpowiednia przejrzystość AI w praktyce.

Trudniejsze przepisy Aktu o AI pozostają zawieszone. Pakiet Digital Omnibus, przyjęty w czerwcu 2026 roku, przesunął termin zgodności z załącznikiem III – dotyczącym systemów AI wysokiego ryzyka stosowanych w rekrutacji, scoringu kredytowego, identyfikacji biometrycznej i egzekwowaniu prawa – z sierpnia 2026 na grudzień 2027. Firmy w najbardziej wrażliwych komercyjnie sektorach mają szesnaście miesięcy na przygotowanie. Artykuł 50 to warstwa skierowana do konsumentów, która weszła w życie, podczas gdy przepisy najważniejsze dla branży wciąż czekają.

UE jest pierwszą dużą jurysdykcją, która uczyniła samoujawnianie się AI wymogiem ustawowym, a nie zaleceniem projektowym. Odpowiednie przepisy są dyskutowane w Kalifornii i Wielkiej Brytanii, ale nie zostały jeszcze uchwalone. Dla 450 milionów ludzi w UE pytanie, czy rozmawiają z człowiekiem, czy z maszyną, ma teraz prawną odpowiedź – jak konsekwentnie ta odpowiedź do nich dotrze, zależy od egzekwowania, które jeszcze się nie rozpoczęło.

Tagi: sztuczna inteligencja, chatgpt, deepfake, chatbot, EU AI Act, regulacja