Name: A Samurai in Time
Director: Junichi Yasuda
Genre: Comedy
Released: 2024-08-17T00:00:00+00:00
Duration: 131 min
Cast: Makiya Yamaguchi, Norimasa Fuke, Yuno Sakura, Rantaro Mine

Punkt wyjścia to żart z ostrzem w środku. Samuraj z ostatnich dni szogunatu jest w trakcie pojedynku, gdy trafia go piorun, i budzi się na planie współczesnej produkcji kostiumowej, wzięty za statystę. Nie potrafi odczytać planu zdjęciowego ani obsłużyć automatu, a jedyna rzecz, którą umie, ściąć człowieka prawdziwym mieczem, to dokładnie to, na co żadna produkcja naprawdę mu nie pozwoli. Przyjmuje więc jedyną pracę, do której kwalifikuje go jego jedyna umiejętność. Wkłada kostium i ginie, przekonująco, ujęcie po ujęciu.

Ten fach ma w branży nazwę. Kirare-yaku to aktor, którego cała sztuka polega na tym, by dobrze umrzeć, żeby gwiazda dobrze wypadła, wygrywając, a A Samurai in Time buduje swoją komedię właśnie na nim, czyli na ludziach, których gatunek nigdy nie raczy wymienić w napisach. To film o pracy bezimiennej, a powstał dokładnie w warunkach, które pokazuje: prawie bez pieniędzy, prawie bez ekipy, jeden człowiek obsługujący niemal każde stanowisko za kamerą. Efekt robi to, co głosi.

Makiya Yamaguchi gra Kosakę Shinzaemona i właśnie ta obsada jest tezą filmu. Yamaguchi spędził długą karierę na marginesie cudzych filmów, zanim ten stał się, wbrew wszelkim rachubom, jego pierwszą rolą pierwszoplanową: aktor z głębi kadru, któremu powierzono pierwszy plan. Gra wyrwanego z czasu szermierza na serio, ani razu nie mrugając do widowni, i właśnie ta odmowa przeszarżowania sprawia, że komedia się trzyma, zamiast rozpaść się w skecz. Norimasa Fuke jako współczesny amant kina i Yuno Sakura jako asystentka reżysera, która przygarnia zbłąkanego samuraja, dają mu zdezorientowany nowoczesny świat, z którym musi się zmierzyć.

Junichi Yasuda napisał film, sam zrobił zdjęcia, zmontował go i wyreżyserował, a większość sfinansował z własnej kieszeni przez swoją firmę Mirai Eiga-sha. To nie hasło wymyślone przez dział marketingu; to model produkcji, i tłumaczy fakturę obrazu: cierpliwość kogoś, kto wydaje własne pieniądze, i dyscyplinę kogoś, kto wie, że nie ma budżetu na powtórkę ujęcia. To dokładne przeciwieństwo tego, jak japoński przemysł twierdzi, że robi się kasowy hit.

Moment tej tezy ma znaczenie. Jidaigeki, tradycja filmu kostiumowego, która niegdyś wypełniała japońską telewizję i studia w Kioto, gdzie Toei zbudowała swoje imperium, skurczyła się do niszy, jej wyspecjalizowane ekipy się starzeją, a stałe plenery milkną. Yasuda kręci w dużej mierze na jednym z tych ocalałych planów, a motorem filmu jest przepaść między pojęciem honoru prawdziwego samuraja a jednorazową, powtarzalną śmiercią, jakiej żąda od niego współczesny przemysł. Żart gęstnieje, skutecznie, aż ociera się o elegię.

Ekonomia to ta część, którą dystrybutorzy wciąż przeżuwają. Zrobiony za około 26 milionów jenów film wszedł na jeden ekran i rósł wyłącznie pocztą pantoflową, aż zarobił blisko miliard jenów, wielokrotność, której pozazdrościłoby każde studio wydające sto razy więcej. Nagrody przyszły za publicznością, nie przed nią. Zdobył Najlepszy Film na Japan Academy Film Prize, które doceniły też montaż; Najlepszy Film i Najlepszego Aktora na Blue Ribbon; oraz Najlepszy Film, Najlepszego Reżysera i Najlepszego Aktora na filmowych nagrodach Nikkan Sports. Rzadko nagrody tłoczą się tak wokół filmu, który własny reżyser wprowadził do kin.

Nic z tego nie dowodzi, że model się powtórzy. Film zrobiony za 26 milionów jenów, który zwraca miliard, to wygrany los na loterii, nie projekt do skopiowania, a jego sukces zawdzięcza więcej konkretnej, niepowtarzalnej fali sympatii niż jakiejkolwiek formule, którą producent mógłby zabutelkować. Jego czułość wobec jidaigeki nie odwraca komercyjnego schyłku gatunku; co najwyżej go dokumentuje. A w produkcji złożona jest strata, której żadne pochwały nie rozwiążą. Seizo Fukumoto, aktor ścinany przed kamerą częściej niż niemal ktokolwiek w historii tego fachu, był zaangażowany przed śmiercią i został zastąpiony przez Rantaro Mine, przez co film o człowieku, który ginie dla obiektywu, został bez człowieka, który był tym fachem. Widz bez wyczucia jidaigeki może nie wychwycić części tej czułości.

Główni aktorzy w napisach to Yamaguchi, Fuke, Sakura i Mine, ten ostatni jako choreograf walki, który uczy nowicjusza, jak padać. Mirai Eiga-sha wyprodukowała i rozpowszechniła film, który trwa 131 minut.

A Samurai in Time wszedł na ekrany w Japonii 17 sierpnia 2024 roku i trafia do kin w Korei Południowej 24 czerwca 2026 roku, a jego międzynarodowa dystrybucja toczy się dalej przez partnerów takich jak Cineverse. Na razie nie potwierdzono premiery w polskich kinach. Pozostaje pytanie, czy arytmetyka poczty pantoflowej, która zbudowała go w kraju, przetrwa przekroczenie granicy. Ale przekracza ją, dokonawszy już najtrudniejszej rzeczy, jaka może udać się niezależnemu twórcy: sprawić, by cała branża żałowała, że sama nie wpadła na to pierwsza.