Sandra Hüller, aktorka grająca moralną nieczytelność lepiej niż ktokolwiek inny

Sandra Hüller

Photo: Martin Kraft / CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Urodzony	30 kwietnia 1978 Suhl, Thuringia, Germany
Zawód	Aktorka
Znany z	Projekt Hail Mary, Anatomia upadku, Strefa interesów
Nagrody	Silver Bear for Best Actress, Berlin International Film Festival · 2 European Film Award for Best Actress · César · Oscar (nominacja) · Silver Bear for Best Leading Performance, Berlin International Film Festival

Dwa filmy konkursowe w Cannes jednocześnie. Nie dlatego, że festiwal dał jej sloty jeden po drugim, ale dlatego, że dwaj reżyserzy pracujący w zupełnie różnych rejestrach nakręcili filmy, które bez niej nie mogłyby istnieć. Justine Triet w Anatomii upadku potrzebowała kogoś, kto potrafi utrzymać oskarżenie i obronę jednocześnie w tej samej twarzy. Jonathan Glazer w Strefie interesów potrzebował kogoś, kto potrafi być zwyczajny w obliczu niezwykłości. Sandra Hüller była w obu przypadkach jedynym wyborem – i, co być może ważniejsze, jedyną osobą, która rozumiała, o co tak naprawdę pytają oba filmy.

Dorastała w Oberhofie i Friedrichrodzie, małych wioskach w mocno zalesionej Turyngii, w ówczesnej NRD. Ta geografia ma znaczenie: dzieciństwo w państwie socjalistycznym, w krajobrazie surowych zim i narzuconego życia zbiorowego, przed zjednoczeniem. Studiowała aktorstwo w Ernst Busch Akademii Sztuk Dramatycznych w Berlinie, dyplom uzyskała w 2003 roku, a kolejne lata spędziła na zdobywaniu uznania na niemieckiej scenie, zamiast celować w film. Ta cierpliwość – a może to upodobanie – ukształtowała wszystko.

Jej ekranowy przełom był nagły i absolutny. Requiem (2006) Hansa-Christiana Schmida, oparty na sprawie Anneliese Michel, wymagał aktorki, która potrafiłaby wcielić się w opętanie, wiarę i przerażenie młodej kobiety, nie czyniąc żadnego z nich czytelnym. Hüller zdobyła Srebrnego Niedźwiedzia dla najlepszej aktorki na Festiwalu Filmowym w Berlinie, a ta rola pozostaje jednym z najprecyzyjniejszych portretów osoby tracącej kontakt z rzeczywistością, jakie wyprodukowało niemieckie kino.

Następna dekada upłynęła głównie w niemieckim teatrze oraz w międzynarodowych koprodukcjach, które nie generują rozgłosu, ale budują warsztat. Niemiecka komedia 25 km/h (2018) dała jej historię rodzeństwa w podróży, pełną ciepła i fizycznej precyzji. Pojawiła się w Proximie (2019) Alice Winocour u boku Evy Green jako astronautka przygotowująca się do rocznej misji z dala od córki. Jestem twoim mężczyzną (2021) Marii Schrader oferował suchą komedię o ocenie, czy android nadaje się na partnera życiowego. W Monachium: w cieniu wojny (2021) Christiana Schwochowa wniosła chłodną inteligencję do historycznego thrillera Netflixa. Każda rola pokazywała to, co stało się jej znakiem rozpoznawczym: umiejętność grania racjonalnej osoby pod irracjonalną presją, bez pozwalania, by któreś z tych pojęć zdominowało drugie.

Potem przyszła Toni Erdmann (2016) Maren Ade. Jako Ines Conradi, konsultantka korporacyjna, której ojciec pojawia się ze sztucznymi zębami i alter ego i odmawia zachowywania się stosownie, Hüller zrobiła coś bardzo trudnego: zagrała kogoś, kto jest głęboko kompetentny, bardzo prywatny i stopniowo, niemal strukturalnie, rozbrojony – nigdy nie prosząc publiczności o litość. Film stał się sensacją w Cannes. Zdobyła Europejską Nagrodę Filmową dla najlepszej aktorki. Określony typ europejskich filmowców zaczął postrzegać ją jako aktorkę, która potrafi utrzymać złożoność bez oferowania rozwiązania.

The Zone of Interest (2023) — Strefa interesów (2023) – jako Hedwig Höss

Anatomy of a Fall (2023) — Anatomia upadku (2023) – jako Sandra Voyter

Do 2023 roku stała się czymś rzadkim: aktorką, której obecność w projekcie jest wystarczającym argumentem za powagą tego projektu. Strefa interesów obsadziła ją jako Hedwig Höss, żonę komendanta Auschwitz, żyjącą w domowym zadowoleniu po drugiej stronie muru. Rola wymagała czegoś, co większość tradycji aktorskich uważa za ostateczność – pokazania mechanizmu normalizacji, a nie jej emocjonalnych konsekwencji. W Anatomii upadku, jako Sandra Voyter, francusko-niemiecka powieściopisarka oskarżona o zepchnięcie męża z balkonu, musiała sprawić, by wina i niewinność były naprawdę nieokreślone – nie jako chwyt narracyjny, ale jako fakt moralny. Oba filmy miały premierę w Cannes w 2023 roku. Anatomia upadku zdobyła Złotą Palmę. Hüller otrzymała Cezara dla najlepszej aktorki, Europejską Nagrodę Filmową dla najlepszej aktorki i była nominowana do Oscara.

I'm Your Man (2021) — Jestem twoim mężczyzną (2021) – jako Pracownica

Munich - The Edge of War (2021) — Monachium: w cieniu wojny (2021) – jako Helen Winter

Aspekt pracy Hüller, który rzadko bywa otwarcie omawiany, to jej stosunek do sympatii. Nie zawsze jej zaprasza, a w swoich najważniejszych rolach aktywnie jej odmawia. Hedwig Höss nie jest potworna – co jest argumentem filmu o tym, jak działa ludobójstwo. Sandra Voyter mogła zabić męża – co jest argumentem filmu o tym, co oskarżenie robi z małżeństwem. Żadna z postaci nie oferuje publiczności moralnego wyjścia, a Hüller w wywiadach stwierdziła, że uważa takie wyjścia za formę nieuczciwości. Widz nie powinien wychodzić z kina z poczuciem uspokojenia.

Project Hail Mary (2026) — Projekt Hail Mary (2026) – jako Eva Stratt

W 2026 roku tempo jej pracy stało się niemal bezprecedensowe dla aktorki jej rangi. W lutym zdobyła Srebrnego Niedźwiedzia dla najlepszej roli pierwszoplanowej na Festiwalu Filmowym w Berlinie za Rose Markusa Schleinzera, grając siedemnastowieczną kobietę, która żyła i pracowała jako mężczyzna. W Cannes w maju Ojczyzna Pawła Pawlikowskiego – w którym gra Erikę Mann, córkę Thomasa Manna, w podróży przez zrujnowane Niemcy w 1949 roku – otrzymała pięciominutową owację na stojąco; film podzielił nagrodę za reżyserię. Projekt Hail Mary Phila Lorda i Christophera Millera, adaptacja powieści Andy’ego Weira, dał jej dużą hollywoodzką rolę jako Evy Stratt, administratorki, która umożliwia misję. Digger Alejandro Gonzáleza Iñárritu – satyryczna czarna komedia za 125 milionów dolarów u boku Toma Cruise’a – wciąż czeka na premierę.

Hüller ma córkę urodzoną w 2011 roku i mieszka w Lipsku. Mówi po niemiecku, angielsku, francusku i hiszpańsku. W wywiadach mówiła o znaczeniu utrzymywania życia prywatnego, którego nie wystawia na pokaz publiczny – dyscypliny sprzecznej z kulturą public relations opartą na ujawnianiu.

Trajektoria od małej wioski w NRD do dwóch jednoczesnych filmów konkursowych w Cannes, a potem do produkcji Iñárritu za 125 milionów dolarów, to trajektoria bez czystej narracji. Sama Hüller zdaje się uważać próbę narracji za nieco podejrzaną. To, co oferuje w zamian – w każdym filmie, w każdej produkcji teatralnej – to zapis istoty ludzkiej w sytuacji, która nie została wcześniej rozwiązana.