Sześć odcinków, miejsce w Top 10 w ponad 60 krajach i przeróbka, która dodaje śledztwo, nowe kobiety i innego Rzeckiego: tak serial Lalka czyta powieść Bolesława Prusa z 1890 roku o kupcu, który mógł kupić wszystko poza miejscem w warszawskim towarzystwie.

Stanisław Wokulski zbił fortunę po to, żeby spojrzała na niego jedna kobieta. Izabela Łęcka, córka warszawskiego arystokraty, któremu skończyły się pieniądze, ale nie pogarda, jest powodem, dla którego to zrobił. Na tym opiera się Lalka, powieść Bolesława Prusa z 1890 roku, którą czyta każdy polski uczeń, i na tym samym opiera się sześcioodcinkowy serial, dostępny teraz na całym świecie w serwisie Netflix. Ciekawsze jest jednak to, co serial z tym kręgosłupem robi: reżyser Paweł Maślona zachowuje klasowy podział Prusa, a potem dobudowuje wokół niego nowe pokoje.

Kanoniczna powieść, współczesna lektura

Serial jest polskojęzyczną produkcją Akson Studio, którą wyprodukowali Michał Kwieciński i Jan Kwieciński, a od premiery 16 września 2026 roku Netflix otwarcie przedstawia go jako współczesną reinterpretację, a nie wierne widowisko kostiumowe. Opis przygotowany przez samą platformę nazywa go dramatem kostiumowym, który łączy ironię, groteskę, humor, tajemnicę i melodramat. Serial porzuca romantyczną idealizację dwojga głównych bohaterów i traktuje ich jak ludzi uwikłanych w sieć społecznych zależności, wykrzywionych przez ambicję i pieniądze. Zdanie, które Netflix wybrał do streszczenia, jest bezceremonialne: w tym świecie miłość nie wystarcza, a każda decyzja ma swoją cenę.

Ta rama ma znaczenie, bo Lalka nie jest byle jaką klasyką. Prus, czyli piszący pod pseudonimem dziennikarz Aleksander Głowacki, publikował ją najpierw w odcinkach na łamach warszawskiego dziennika Kurier Codzienny w latach od 1887 do 1889, zanim w 1890 roku ukazała się w formie książkowej. Akcja toczy się w latach 1878 i 1879 w mieście pod rosyjskim panowaniem, a sama powieść jest najczęściej adaptowanym utworem polskiego kanonu, lekturą obowiązkową, którą kolejne pokolenia czytelników poznają w szkole i o którą spierają się potem przez całe życie.

O czym jest powieść

Wokulski to kupiec bez rodowodu. Weteran powstania styczniowego z 1863 roku, zesłany na Syberię, wraca do Warszawy, żeni się z wdową, właścicielką sklepu galanteryjnego, a potem pomnaża majątek jako dostawca armii rosyjskiej podczas wojny rosyjsko-tureckiej w latach 1877 i 1878. Izabela ma rodowód, ale nie ma pieniędzy. Jej ojciec, Tomasz Łęcki, roztrwonił rodzinną fortunę, a pozycja rodziny w salonach zależy od podtrzymywania pozorów, na które już jej nie stać. Odległość między tymi dwiema pozycjami to cała tragedia.

Prus opowiada tę historię dwa razy. Wokulski przeżywa ją do przodu, jako człowiek, który próbuje się wspiąć; jego dawny subiekt, Ignacy Rzecki, opowiada ją wstecz, w pamiętniku, który opłakuje znikający porządek i pozostaje wierny napoleońskiej legendzie jego młodości. Wokół nich powieść buduje przekrój Warszawy: zubożałych arystokratów, kupców żydowskich, takich jak Henryk Szlangbaum, barona hazardzistę, młodego wynalazcę Juliana Ochockiego, swobodną wdowę oraz sądową farsę o skradzioną zabawkę, od której książka bierze tytuł.

Ten tytuł zawsze znaczył więcej niż proces. Polscy czytelnicy od ponad stu lat przekonują, że lalką jest sama Izabela: piękna, ozdobna figura, na którą mężczyźni rzutują swoje pragnienia, podziwiana właśnie dlatego, że pozostaje powierzchnią. Nazwanie całej społecznej machiny imieniem zabawki to najcichsze okrucieństwo Prusa, a każda adaptacja musi rozstrzygnąć, czy Izabela jest ofiarą tej lektury, czy jej świadomą wspólniczką.

Co zmienił Paweł Maślona

Serial zaczyna się blisko książki, a potem się od niej oddala. Według hasła w polskiej Wikipedii pierwsze trzy odcinki trzymają się stosunkowo wiernie fabuły Prusa, natomiast trzy ostatnie budują znacznie bardziej osobistą wersję, rezygnując z części postaci i wątków i dodając inne. Materiały prasowe platformy Netflix wprost wymieniają te dodatki: śledztwo, rodzinne tajemnice i konflikty, które odsłaniają ukryte interesy bohaterów. Polskie media relacjonujące premierę informowały też, że serial przerabia zakończenie, i właśnie dlatego adaptacja stała się w kraju tematem dyskusji, a Maślona odpowiada w wywiadach krytykom tych zmian.

Na papierze wyróżniają się dwie zmiany. Rzecki nie jest już starszym subiektem przywiązanym do przeszłości; serial czyni go przyjacielem i wspólnikiem Wokulskiego, tylko nieco od niego starszym i aktywnie zaangażowanym w jego przedsięwzięcia. Izabela dostaje z kolei własny kierunek. Netflix opisuje ją jako młodą arystokratkę z własnymi planami, a w serialu zbliża się ona do kręgu kobiet skupionych wokół pisarki Elizy Orzeszkowej i emancypacyjnego pisma Bluszcz, dwóch rzeczywistych punktów odniesienia dziewiętnastowiecznej polskiej literatury. Do tego kręgu dołącza postać lekarki wzorowana na historycznej osobie, by pokazać, jak wąskie były wówczas prawa kobiet, a emancypacja, rozumiana jako prawo do decydowania o sobie, staje się jednym z głównych tematów.

To świadoma odpowiedź na stare pytanie o tytuł. Jeśli lalką jest Izabela, ta wersja chce sprawdzić, co się dzieje, gdy lalka zaczyna chcieć czegoś innego.

Reżyser, który spiera się z kanonem

Wybór reżysera tłumaczy to podejście. Paweł Maślona zdobył w 2023 roku Złote Lwy, główną nagrodę festiwalu filmowego w Gdyni, za film Kos, pokazywany za granicą jako Scarborn: brutalną czarną komedię, która przepisywała narodowego bohatera Tadeusza Kościuszkę i którą polska krytyka odczytała jako spór z narodowym mitem, a nie pomnik ku jego czci. Jego fabularny debiut, Atak paniki, był absurdalną opowieścią zespołową, która przez farsę diagnozowała lęki klasy średniej. Mieszanka gatunków, którą Netflix zapowiada w przypadku Lalki, od ironii i groteski po tajemnicę i melodramat, wygląda jak kontynuacja obu tych filmów.

Lista scenarzystów wskazuje ten sam kierunek. Maślona napisał serial razem z Pawłem Demirskim, dramatopisarzem znanym z konfrontacyjnych scenicznych przeróbek polskiej historii i jej klasyki, oraz z Jagodą Dutkiewicz. Za kamerą stanął operator Paweł Flis, scenografię zaprojektowała Joanna Macha, kostiumy Dorota Roqueplo, a muzykę napisał polski muzyk Baasch. Marketing wcześnie nadał ton: teaser opublikowany w lutym 2026 roku zmontowano do utworu Creep zespołu Radiohead, co jest nietypowym wyborem dla historii osadzonej w latach 70. XIX wieku.

Ballroom scene from the Netflix series The Doll — Photo: R. Pałka / Netflix

Obsada najczęściej ekranizowanej polskiej powieści

Tomasz Schuchardt gra Wokulskiego, rolę, na której opiera się każda ekranowa wersja książki; Netflix opisuje tę postać jako człowieka, który sam się dorobił i szuka miejsca wśród elity. Sandra Drzymalska gra Izabelę; była nominowana do Polskiej Nagrody Filmowej za IO Jerzego Skolimowskiego, a widzowie serwisu Netflix poznali ją dzięki komedii Sexify. Dariusz Chojnacki to Rzecki, Jacek Braciak gra zbankrutowanego ojca Izabeli, Tomasza Łęckiego, a Julia Wyszyńska Florentynę, ubogą kuzynkę.

Szersza obsada wypełnia salony Prusa. Magdalena Cielecka gra Kazimierę Wąsowską, którą Netflix nazywa charyzmatyczną ikoną wolności; Piotr Adamczyk jest baronem Krzeszowskim; Piotr Pacek to Kazimierz Starski, dekadencki oportunista; Mateusz Król gra Ochockiego; Małgorzata Hajewska-Krzysztofik to wiekowa Zasławska, a Agnieszka Grochowska gra Elizę Orzeszkową. Maria Kania wciela się w Mariannę, kobietę z ludu, która zbliża się do Izabeli; to jedna z postaci, dzięki którym serial poszerza spojrzenie Prusa poza salony.

Zdjęcia w polskich pałacach

Zdjęcia główne ruszyły 1 lipca 2025 roku. Ekipa pracowała w Pałacu w Nieborowie, przy ulicy Szajnochy we Wrocławiu, w Pałacu Karola Poznańskiego w Łodzi, w zamku w Łańcucie, na lubelskim Starym Mieście oraz na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, ulicy, przy której Prus umieścił sklep Wokulskiego. Każdy z sześciu odcinków trwa od 60 do 72 minut, co daje historii mniej więcej sześć i pół godziny, czyli znacznie więcej miejsca, niż miał na jej opowiedzenie jakikolwiek film fabularny.

Adaptacje, z którymi musi się zmierzyć

Każdy polski widz nosi w sobie wcześniejszą wersję. Film Wojciecha Hasa z 1968 roku, z Mariuszem Dmochowskim jako Wokulskim i Beatą Tyszkiewicz jako Izabelą, oraz serial telewizyjny Ryszarda Bera z 1977 roku, z Jerzym Kamasem i Małgorzatą Braunek, na pokolenia utrwaliły, jak te postaci wyglądają i brzmią. Przepisywanie tekstu, który ma już kanoniczne wersje ekranowe, to inne zadanie niż adaptowanie niesfilmowanej książki: nowa wersja musi spierać się ze starą, a zmiana fabuły jest najwyraźniejszą formą, jaką ten spór może przybrać.

Jesień 2026 roku przynosi też drugą, konkurencyjną wersję. Powieść jest w domenie publicznej, a osobny film kinowy w reżyserii Macieja Kawalskiego, z Marcinem Dorocińskim jako Wokulskim i Kamilą Urzędowską jako Izabelą, miał wejść do polskich kin 30 września, dwa tygodnie po serialu. Urzędowska zagrała Jagnę w Chłopach, ręcznie malowanej adaptacji powieści Władysława Reymonta z 2023 roku, więc ten sezon jeszcze ściślej łączy na ekranie dwie wielkie polskie powieści XIX wieku.

Dlaczego Netflix sięgnął po Prusa

Dla platformy logika jest prosta. Historia miłosna, która w gruncie rzeczy jest sporem o pieniądze, jest czytelna na każdym rynku, na którym pieniądze przychodzą szybciej niż akceptacja, a pierwsze liczby sugerują, że zakład się opłacił. Według zestawień Top 10 serwisu Netflix Lalka zajęła 1. miejsce w Polsce, w pierwszym tygodniu weszła do amerykańskiego Top 10 i pojawiła się w krajowych Top 10 w ponad 60 krajach. Jak na sześcioodcinkowy polskojęzyczny dramat kostiumowy oparty na szkolnej lekturze to szeroki zasięg, który tłumaczy, dlaczego europejski kanon wciąż pojawia się w ofercie platformy. Sześć odcinków jest dostępnych po polsku, z napisami i dubbingiem na rynkach, na których działa platforma.

Na co zaloty wciąż nie znają odpowiedzi

Serial dziedziczy pytanie, które Prus zbudował swój romans po to, by pozostawić otwartym. Wokulski może kupić bliskość świata Izabeli; nie może kupić przynależności do niego, a powieść nigdy nie pozwala mu zapomnieć o tej różnicy. Czy człowiek, który sam się dorobił, może zostać przyjęty przez klasę, która potrzebuje jego pieniędzy i gardzi ich źródłem, to pytanie, którego Warszawa 1879 roku nie potrafiła rozstrzygnąć. Dając Izabeli własne ambicje, a Rzeckiemu udział w interesie, wersja Maślony stawia je z więcej niż jednej strony. Czy ta lektura przekona widzów, którzy dorastali z książką, to właśnie spór, jaki serial wywołał w Polsce, i dokładnie taki spór powinna wywoływać adaptacja Lalki.

Tagi: Netflix, Lalka, Tomasz Schuchardt, Sandra Drzymalska, Bolesław Prus, dramat kostiumowy