Czwarty sezon Monster to pierwszy, który seria poświęca kobiecie, i pierwszy, którego bohaterka wyszła z sali sądowej jako wolny człowiek. Oto co naprawdę wydarzyło się w Fall River w 1892 roku, kto kogo gra w ośmiu odcinkach i dlaczego uniewinnienie jest dziwnym napędem dla najpewniejszej marki true crime na Netfliksie.

Ława przysięgłych w Massachusetts przyjrzała się kiedyś kobiecie oskarżonej o to, że rozłupała siekierką czaszki ojca i macochy, i uznała, że niczego takiego nie zrobiła. Lizzie Borden wyszła na wolność z sądu w New Bedford w czerwcu 1893 roku, a kraj spędził każdą kolejną dekadę na odrzucaniu tego werdyktu, utrzymując ją w roli podejrzanej w kulturze długo po tym, jak przestała nią być w świetle prawa. Potwór: Historia Lizzie Borden, czwarty sezon antologii Netflix, sytuuje się właśnie w tej szczelinie między odpowiedzią sądu a odpowiedzią folkloru.

Co naprawdę wydarzyło się w Fall River

Rankiem 4 sierpnia 1892 roku, w wąskim domu przy Second Street 92 w Fall River w stanie Massachusetts, ktoś zabił Abby Durfee Borden w pokoju gościnnym na piętrze. Zadano jej około dziewiętnastu ciosów siekierką. Mniej więcej półtorej godziny później jej mąż, Andrew Jackson Borden, jeden z najbogatszych ludzi w mieście, znany ze swojego skąpstwa, został zabity na sofie w salonie, na której położył się, by odpocząć, około dziesięcioma ciosami w głowę. Młodsza córka Andrew, Lizzie, wówczas 32-letnia, podniosła alarm, wołając irlandzką służącą rodziny, Bridget Sullivan, która odpoczywała w swoim pokoju na poddaszu po umyciu okien. Starsza córka, Emma, była z wizytą u przyjaciół w Fairhaven. John Vinnicum Morse, wuj sióstr ze strony matki, który spędził tam noc, wyszedł z wizytą na drugi koniec miasta.

W ciągu kilku dni podejrzenia skupiły się na Lizzie, a dokumenty wyjaśniają dlaczego. Powiedziała policji, że w chwili zabójstwa ojca była na strychu stodoły, co w duszny sierpniowy poranek wydało się śledczym wątłą historią. Miejscowy aptekarz zeznał, że dzień wcześniej próbowała kupić kwas pruski, czyli truciznę. Przyjaciółka rodziny, Alice Russell, zeznała później, że w niedzielę po zabójstwach widziała, jak Lizzie pali sukienkę w kuchennym piecu, tłumacząc, że była poplamiona farbą. Jej zeznania podczas dochodzenia były na tyle sprzeczne, że 11 sierpnia została aresztowana. Policja znalazła też w piwnicy ostrze siekierki ze złamanym trzonkiem, dowód, który nigdy tak naprawdę nie stał się narzędziem zbrodni, jakiego potrzebowała prokuratura.

Proces, który ją oczyścił

Proces ruszył w New Bedford w czerwcu 1893 roku i stał się jedną z najuważniej śledzonych spraw w kraju. Lizzie Borden bronił George D. Robinson, były gubernator Massachusetts. Oskarżenie prowadził prokurator okręgowy Hosea Knowlton, wspierany przez Williama H. Moody’ego, który później zasiadł w Sądzie Najwyższym Stanów Zjednoczonych. Wiele z tego, co czyniło ją winną w oczach opinii, nigdy nie dotarło do przysięgłych: sąd wykluczył jej sprzeczne zeznania z dochodzenia oraz epizod z kwasem pruskim. Nie znaleziono zakrwawionych ubrań, żaden świadek nie widział zabójstw, a pobożna córka, która uczyła w szkółce niedzielnej i należała do ruchu abstynenckiego, nie pasowała do wyobrażenia, jakie dwunastu mężczyzn tamtej epoki miało o mordercy. Ława przysięgłych ogłosiła werdykt po niespełna dwóch godzinach. 20 czerwca 1893 roku Lizzie Borden została uznana za niewinną.

Miasto nie zgodziło się z tym werdyktem. Lizzie i Emma wykorzystały spadek, by kupić większy dom przy French Street, który Lizzie nazwała Maplecroft, a sama zaczęła przedstawiać się jako Lizbeth. Fall River trzymało dystans. Jej przyjaźń z aktorką teatralną Nance O’Neil na początku XX wieku podsycała plotki, a Emma wyprowadziła się w 1905 roku i nigdy nie wróciła. Lizzie Borden zmarła 1 czerwca 1927 roku; Emma zmarła dziewięć dni później. Spoczywają w rodzinnej kwaterze na cmentarzu Oak Grove, a Lizzie zostawiła pokaźny zapis na rzecz Animal Rescue League w Fall River. Dom przy Second Street działa dziś jako pensjonat i muzeum, w którym odwiedzający mogą przenocować w pokoju, gdzie zginęła Abby.

Tymczasem szkolna rymowanka zrobiła to, czego odmówiła ława przysięgłych. „Lizzie Borden took an axe / And gave her mother forty whacks” (Lizzie Borden wzięła topór i zadała matce czterdzieści ciosów) skazuje ją w czterech wersach i po drodze myli niemal wszystko: narzędziem była siekierka, Abby była jej macochą, a ciosów było około dziewiętnastu i dziesięciu, a nie czterdzieści i czterdzieści jeden. To właśnie rymowankę zna większość ludzi i ani razu nie wspomniała ona o uniewinnieniu.

Kto kogo gra w 4. sezonie Monster

Twórcami serialu Potwór: Historia Lizzie Borden są Ryan Murphy i Ian Brennan, duet stojący za wcześniejszymi sezonami Monster; Brennan współtworzył też z Murphym Glee. Ella Beatty, córka Warrena Beatty’ego i Annette Bening, gra Lizzie. Vicky Krieps, znana z Nici widmo (Phantom Thread) i z roli cesarzowej Elżbiety w W gorsecie (Corsage), jest Bridget Sullivan. Charlie Hunnam gra Andrew Bordena, co jest wymownym zabiegiem w księgowości serii, bo w poprzednim sezonie wcielił się w mordercę Eda Geina, a tu wraca jako człowiek po niewłaściwej stronie siekierki. Rebecca Hall, która wyreżyserowała Passing i zagrała dziennikarkę telewizyjną Christine Chubbuck w filmie Christine, jest Abby. Billie Lourd, stała twarz American Horror Story Murphy’ego, gra Emmę.

Obsada drugoplanowa prowadzi sprawę poza salę sądową. Jessica Barden gra Nance O’Neil, aktorkę, której przyjaźń z Lizzie poróżniła siostry, a Joey Pollari wciela się w wuja, Johna Morse’a. Max Winkler, reżyser filmu Flower z 2017 roku, wyreżyserował sześć z ośmiu odcinków; Sarah Adina Smith, reżyserka Birds of Paradise, odpowiada za pozostałe dwa. Najbardziej znaczące nazwisko na liście obsady stoi na skraju opowieści: Sarah Paulson, która zdobyła nagrodę Emmy za rolę prokuratorki Marcii Clark w The People v. O. J. Simpson Murphy’ego, pojawia się jako Aileen Wuornos.

Ten wybór obsadowy sięga do filmu, który jako pierwszy na taką skalę przypisał to słowo kobiecie-zabójczyni. Monster, film z 2003 roku o Wuornos, przyniósł Charlize Theron Oscara dla najlepszej aktorki. To, że antologia Netflix zatytułowana Monster obsadza drugą aktorkę w roli tej samej kobiety, jest celowym puszczeniem oka i wpisuje tę genealogię w sezon o tym, jak kultura decyduje, komu przypiąć etykietę.

Dlaczego uniewinnienie rozbija formułę Monster

Wszystko, co wyróżnia ten sezon, da się wyczytać z jego założenia. Maszyna Monster powstała po to, by rozbierać na części mężczyzn, których wina nigdy nie budziła wątpliwości. Jeffrey Dahmer się przyznał. Lyle i Erik Menendezowie zostali skazani. Ed Gein został złapany z dowodami tego, co zrobił. Tamte sezony mogły przechodzić od zbrodni ku chłodnemu zrozumieniu sprawcy, ponieważ sama zbrodnia była przesądzona. Lizzie Borden to pierwsza bohaterka Monster, którą prawo oczyściło z zarzutów, a to oznacza, że zwykły łuk fabularny nie ma dokąd prowadzić. Nie ma przyznania się do winy, do którego można dojść, ani wyroku, który trzeba wyjaśnić. Sezon może poruszać się tylko w bok, między konkurującymi wersjami kobiety, o której nikomu nigdy nie pozwolono rozstrzygnąć.

To czyni go rzadką odsłoną Monster z prawdziwą zagadką w centrum, a pojawia się po serii telewizyjnych produkcji zbudowanych na tym samym nerwie. The Girl from Plainville, Candy i Love & Death powierzały oskarżoną kobietę gwiazdorskiej aktorce i prosiły widzów, by pozostali z kobietami, których sprawy wymykały się prostemu werdyktowi; Candy Montgomery, podobnie jak Lizzie Borden, wyszła na wolność. Tamte seriale traktowały swoje sprawy serio, jako tragedię albo procedural sądowy. Ten sezon zapowiadano przed premierą jako feministyczną czarną komedię ze współczesnym popem na ścieżce dźwiękowej, wśród wymienionych wykonawców znaleźli się Kate Bush i Wet Leg, tak że stulecie dzielące zbrodnię od widza raz po raz się zamyka.

Ten rejestr to ryzyko. Marka Monster sprzedaje grozę, a żarty opowiadane nad podwójnym zabójstwem mogą skwaśnieć w sekundę. Ale ton pasuje do tej sprawy lepiej niż powaga. Uniewinnienie samo w sobie jest obiektem ironicznym: sąd mówi jedno, publiczność wierzy w drugie, a oba werdykty jakoś pozostają w mocy. Komedia to jeden z niewielu trybów, które potrafią unieść dwa sprzeczne wnioski, nie zapadając się w żaden z nich, i właśnie tak historię Bordenów zawsze naprawdę opowiadano.

Ella Beatty as Lizzie Borden holding a hatchet in Monster: The Lizzie Borden Story — Monster: The Lizzie Borden Story / Netflix

Bridget Sullivan przesuwa się do centrum

Drugi wybór konstrukcyjny dotyczy tego, gdzie sezon kieruje wzrok. Bridget Sullivan była jedyną inną dorosłą osobą w domu tamtego ranka, a w procesie występowała jako świadek, nie postać. Sezon wyciąga ją z marginesu ku środkowi dramatu i, według doniesień sprzed premiery, podejmuje możliwość intymnej więzi między obiema kobietami. Zapisy historyczne nie dowodzą tej relacji. To stara teoria z własną historią ekranową: film Lizzie z 2018 roku, z Chloë Sevigny jako Lizzie Borden i Kristen Stewart jako Bridget Sullivan, zbudował na niej całą swoją interpretację zabójstw. Tutaj służy jako sposób patrzenia na domostwo, soczewka skierowana na to, co szanowany wiktoriański dom miał ukrywać przed wzrokiem, a nie jako fakt, który serial rzekomo ustalił.

Niewiele amerykańskich zbrodni opowiadano tyle razy. Agnes de Mille zrobiła ze sprawy balet Fall River Legend w 1948 roku, Jack Beeson napisał operę Lizzie Borden w 1965 roku, a Elizabeth Montgomery zagrała ją w filmie telewizyjnym The Legend of Lizzie Borden z 1975 roku. Christina Ricci przejęła tę rolę w Lizzie Borden Took an Ax w 2014 roku i zachowała ją rok później w serialu The Lizzie Borden Chronicles. Każda z tych wersji musiała wybrać między winą a niewinnością albo zdecydować, że nie wybiera wcale. Odsłona antologii rozpisana na cały sezon ma więcej miejsca niż którakolwiek z nich, by pozostać przy tej drugiej opcji.

Jak sezon radzi sobie na Netfliksie

Wszystkie osiem odcinków trafiło na platformę jednocześnie 17 września 2026 roku, a liczby sugerują, że formuła wciąż dobrze się sprzedaje na świecie. Według danych opublikowanych przez Netflix sezon zanotował 12,1 mln wyświetleń w pierwszych czterech dniach, co wystarczyło, by stał się najchętniej oglądanym tytułem na platformie na świecie w tamtym tygodniu, wśród seriali i filmów łącznie. Ten debiut plasuje się tuż obok poprzedników: The Ed Gein Story wystartowało z 12,2 mln wyświetleń w październiku 2025 roku, a The Lyle and Erik Menendez Story z 12,3 mln we wrześniu 2024 roku. W pierwszym pełnym tygodniu, od 21 do 27 września, dodał kolejne 14,5 mln wyświetleń i utrzymał 1. miejsce na liście anglojęzycznych seriali Netfliksa, co daje 26,6 mln wyświetleń w pierwszych dwóch tygodniach, mimo chłodniejszego przyjęcia przez krytykę niż w przypadku wcześniejszych sezonów.

W tle widać większą maszynę, a sezon zdaje się świadomy, że stoi w jej wnętrzu. Streamingowe true crime żywi się rozstrzygnięciem: istnieje po to, by nazwać potwora i dać widzowi miejsce, w którym może odłożyć grozę. Sprawa zakończona uniewinnieniem odbiera gatunkowi zwykłą nagrodę, a premiera wszystkich odcinków tego samego dnia zamienia niewyjaśnione zabójstwo w spór toczony na czatach grupowych i w mediach społecznościowych w ciągu jednego weekendu. Serial karmi ten apetyt i zarazem unosi nad nim brew, wykorzystując najbardziej komercyjną markę true crime na Netfliksie, by zapytać, dlaczego widzowie tak bardzo potrzebują winnego, że pokolenie po pokoleniu podważają werdykt ławy przysięgłych.

Wyrok skazujący daje kulturze potwora, którego można odłożyć do akt i zapomnieć. Uniewinnienie zostawia ją z kobietą, o którą trzeba się dalej spierać, bo ten spór nigdy nie został oficjalnie zamknięty. Zakład tego sezonu polega na tym, że to właśnie spór jest prawdziwą historią i że widzowie skończą ósmy odcinek mniej więcej tam, gdzie przysięgli opuścili salę sądową w 1893 roku: z werdyktem na papierze i wątpliwością, której nikt nie zdołał odłożyć przez 133 lata.