Kup teraz, zapłać później: w Wielkiej Brytanii kasa może teraz odmówić

Buy Now, Pay Later przekonało brytyjskich klientów przede wszystkim jedną obietnicą: zgoda przychodziła natychmiast, przy kasie, bez niezręcznych pytań. Ta obietnica właśnie przestała obowiązywać. BNPL jest już w Wielkiej Brytanii regulowaną formą pożyczki, dlatego firmy takie jak Klarna i Clearpay muszą sprawdzić, czy klienta stać na zakup, zanim rozłożą płatność na raty. Niektórzy kupujący po raz pierwszy słyszą odmowę akurat wtedy, gdy zaczynają się najdroższe tygodnie zakupowego roku.

Zmiana brzmi technicznie. Dla osób, które najczęściej polegają na BNPL, taka nie jest. Odmowa przy kasie dotyka klientów z najmniejszym zapasem w domowym budżecie — tych, którzy rozkładają na raty koszt szkolnych butów czy zimowego płaszcza, a nie kolejnej pary sportowych butów. Przepisy mają zapobiegać właśnie temu, by zadłużenie tego rodzaju wymykało się spod kontroli. Czy odmowa przy kasie ochroni tych klientów, czy tylko popchnie ich ku droższym formom kredytu — na to pytanie zacznie odpowiadać ten bożonarodzeniowy sezon.

Regulator chce, by BNPL się rozwijało, ale nie działało na autopilocie

Financial Conduct Authority traktuje teraz te nieoprocentowane plany ratalne, określane w przepisach jako kredyt z odroczoną płatnością, tak jak inne pożyczki konsumenckie. Pożyczkodawcy muszą uzyskać zgodę regulatora na prowadzenie działalności. Zanim klient podpisze umowę, powinni przedstawić terminy i kwoty płatności oraz wyjaśnić konsekwencje spóźnienia z ratą. Muszą też pomagać osobom, które popadną w trudności, i w razie potrzeby kierować je do bezpłatnego doradztwa zadłużeniowego. Jeśli coś pójdzie nie tak, klienci mogą teraz złożyć skargę do Financial Ombudsman Service.

Najbardziej odczuwalną dla klientów częścią nowych zasad jest ocena zdolności do spłaty. FCA wymaga kontroli proporcjonalnych, a nie jednakowych, więc małe zamówienie internetowe może być sprawdzane inaczej niż większy zakup. Jak informuje Kevin Peachey, korespondent BBC ds. kosztów życia, ocena odbywa się teraz przy każdej transakcji, a nie tylko raz — przy zakładaniu konta. Sarah Pritchard, zastępczyni dyrektora generalnego FCA, ujęła ten kompromis, gdy ogłoszono przepisy: regulator chce, by sektor się rozwijał, ale „nikomu nie należy udzielać pożyczki, jeśli nie jest w stanie jej spłacić, bo mogłoby to pogorszyć jego sytuację finansową”.

Klienci, którym najłatwiej będzie usłyszeć odmowę

Na razie nie wiadomo, ile osób nowe kontrole odprawią z kwitkiem. Z badań organizacji działającej na rzecz włączenia finansowego, Fair4All Finance, wynika, że powszechnie uważa się, iż ostatecznie odmowę może otrzymać nawet 30% użytkowników. Chris Bennett, dyrektor ds. handlowych w firmie pożyczkowej Fair for You, ostrzegał jeszcze przed wejściem nowych zasad w życie, że ci klienci nadal będą potrzebować podstawowych sprzętów, takich jak pralka na wymianę — nawet jeśli jedna z metod sfinansowania zakupu przestanie być dla nich dostępna.

Osobom, którym obniżono limit lub zamknięto konto, BBC zebrało porady od Sary Williams, byłej wolontariuszki udzielającej porad w sprawach zadłużenia w Citizens Advice, piszącej pod pseudonimem Debt Camel. Jej wskazówki są praktyczne, nie wyszukane: warto zwolnić tempo i zastanowić się, czy zakup może poczekać; przestać zamawiać ten sam produkt w kilku rozmiarach i odsyłać resztę; zrezygnować z subskrypcji uszczuplających środki potrzebne na wcześniejsze raty; a jeśli BNPL służyło do opłacania podstawowych wydatków — skontaktować się z organizacją pomagającą osobom zadłużonym, która może też wystawić bony do banku żywności. Wspierany przez rząd serwis MoneyHelper udostępnia wykaz bezpłatnych porad dotyczących zadłużenia oraz narzędzie pomagające ustalić, które rachunki opłacić w pierwszej kolejności.

Nowe zasady obejmują umowy zawarte od 15 lipca 2026 r.; plany podpisane przed tą datą nie podlegają nowej ochronie. Firmy, które zarejestrowały się w ramach tymczasowego systemu zezwoleń między 15 maja a 1 lipca 2026 r., mają sześć miesięcy od rozpoczęcia regulacji na złożenie wniosku o pełne zezwolenie. Termin upływa w połowie stycznia 2027 r., już po świątecznym szczycie zakupów. Sklepy udzielające klientom własnego kredytu pozostają zwolnione z tych wymogów. Według FCA brytyjski rynek BNPL urósł z 0,06 mld funtów w 2017 r. do ponad 13 mld funtów w 2024 r., a badanie Financial Lives wykazało, że w ciągu 12 miesięcy do maja 2024 r. z BNPL skorzystało 10,9 mln dorosłych — co piąta osoba.

Przez większość czasu, gdy BNPL działało w Wielkiej Brytanii, przycisk rat przy kasie o nic nie pytał. W tym roku najpierw zadaje pytanie. A dla klienta płacącego za płaszcz pieniędzmi, które już musi przeznaczyć na raty z poprzedniego miesiąca, najbardziej pomocna może się okazać odpowiedź, której ten przycisk nigdy nie miał udzielać.

Tagi: Meghan Markle, Wielka Brytania, Klarna, Buy Now Pay Later, Clearpay, Financial Conduct Authority