Steve Carell, komik który stworzył Michaela Scotta i od dwudziestu lat udowadnia, że jest czymś więcej

Steve Carell

Photo: Kevin Paul / CC BY 4.0, via Wikimedia Commons

Urodzony	16 sierpnia 1962 Concord, Massachusetts
Zawód	Aktor i komik
Znany z	Jak ukraść księżyc?, Mała Miss, Big Short
Nagrody	Złoty Glob · Oscar (nominacja) · SAG (wspólna) · Emmy (nominacja)

Michael Scott jest niemożliwy do uniknięcia. Nie dlatego, że postać nasyciła amerykańską kulturę – choć nasyciła, przez prawie dekadę – ale dlatego, że Carell zbudował ją z tak drobiazgową precyzją, iż widzowie nigdy do końca nie zgodzili się co zrobić z Carellem, gdy Scott już odszedł. Rola była zbyt kompletna, sukces zbyt wielki, by odpowiedzieć na niego czymkolwiek innym niż czas i dystans. Carell nie próbował przed nim uciekać. Próbował go przetrwać, jedną przemyślaną decyzją po drugiej, przez dwadzieścia lat starannie dobieranej pracy.

Wychował się w Acton w Massachusetts, najmłodszy z czterech braci, w domu, w którym aktorstwo nie było oczywistą ścieżką. Jego ojciec, Edwin, zanglicyzował rodzinne nazwisko z Caroselli – pozostałość po włoskiej imigracji, noszona lekko – a matka wniosła polskie dziedzictwo do w pełni nowoangielskiego wychowania. Na Denison University w Ohio studiował historię; komedię znalazł, gdy po studiach przeniósł się do Chicago i trafił w orbitę Second City. Tam też poznał Nancy Walls, studentkę jednego z kursów improwizacji, które prowadził. Są małżeństwem od 1995 roku i konsekwentnie trzymają dwoje dzieci oraz trzydzieści lat związku poza zasięgiem publicznej uwagi.

W Second City Carell odkrył improwizacyjną dyscyplinę: czytanie sali, zanim sala sama wie, czego chce. Stosował ją na tyle metodycznie, że zdobył posadę korespondenta w The Daily Show with Jon Stewart, gdzie wraz ze Stephenem Colbertem uprawiali z kamienną twarzą absurd w segmentach zatytułowanych „Even Stephven”. To szkolenie okazało się ważniejsze, niż ktokolwiek przypuszczał. Kiedy Judd Apatow obsadził go w roli Andy’ego Stitzera – czterdziestoletniego dziewica tytułowego The 40-Year-Old Virgin, który Carell współtworzył jako scenarzysta – zagrał samotnego mężczyznę zarówno jako puentę żartu, jak i protagonistę, jednocześnie śmiesznego i dziwnie godnego. Krytycy urwali w pół zdania.

The 40-Year-Old Virgin było zapowiedzią. The Office było spełnieniem. Co zaczęło się jako adaptacja brytyjskiego sitcomu Ricky’ego Gervaisa, przez osiem sezonów z Carellem stało się odrębnym amerykańskim obiektem – ostrzejszym w komedii i bardziej skłonnym zapracować na swoje ciepło – a Michael Scott był powodem, dla którego obie te rzeczy były jednocześnie prawdziwe. Carell grał samozłudzenie postaci z taką precyzją, że widzowie nigdy nie mogli rozstrzygnąć, czy Scott jest godny współczucia, czy odrażający. Otrzymał sześć kolejnych nominacji do Emmy. Zdobył Złoty Glob w 2006 roku. Odszedł z serialu w 2011 roku, dwa sezony przed jego zakończeniem, bo postać zaszła tak daleko, jak tylko mogła, nie stając się parodią samej siebie.

Zwrot, który nastąpił potem, przyszedł cicho. Carell zawsze opierał się założeniu, że komedia i dramat mieszkają w innych budynkach. Little Miss Sunshine, film drogi z 2006 roku z gwiazdorską obsadą, do którego dołączył, zanim The Office zdążyło w pełni skostnieć jako legenda, wymagał powściągliwości, która zwróciła uwagę ludzi. Zanim Bennett Miller obsadził go jako Johna du Ponta w Foxcatcher, Carell wypełnił postać niepokojącego miliardera wystarczającą szczegółowością – protetyczny nos, nieruchomość, wyuczona jakość człowieka, który pomylił autorytet z tożsamością – by zdobyć nominację do Oscara dla najlepszego aktora. Ten gambit się udał. To, co nastąpiło później, było bardziej skomplikowane.

Uczciwa ocena dramatycznej kariery filmowej Carella po Foxcatcher jest taka, że przyniosła ona jeden naprawdę wyjątkowy występ i serię porządnych. The Big Short, Battle of the Sexes, Vice – każdy działał lepiej jako ensemble niż jako pojazd dla samego Carella i żaden nie dostarczył definiującego dramatycznego momentu, ku któremu zwrot zdawał się zmierzać. Jego szczególny dar – umiejętność uczynienia postaci jednocześnie zabawnej i w pełni ludzkiej – znajduje mniej naturalnych domów w prestiżowym dramacie, niż sugerowały jego obsady po Foxcatcher. Niedopasowanie między ambicją a medium to niedoceniana historia tej dekady jego kariery. Rekord Emmy opowiada równoległą historię: dwanaście nominacji w komedii i dramacie, i ani jednej wygranej – co plasuje go na drugim miejscu na liście wszech czasów nominowanych bez zwycięstwa, za rekordem Angeli Lansbury, która miała ich osiemnaście.

Bardziej interesująca korekta nadeszła wraz z The Morning Show, dramatem Apple TV+, do którego dołączył w 2019 roku jako Mitch Kessler, zhańbiony prezenter telewizyjny lawirujący w gruzach skandalu seksualnego. Pojedynczy sezon, w którym wystąpił, dał mu coś, czego filmowa praca nie dała: postać moralnie skompromitowaną, z którą widz nie miał się pogodzić. To był, z perspektywy czasu, kierunek, w którym jego telewizyjne instynkty zmierzały od początku – anty-Michael Scott prestige drama, po którą sięgał w filmie, ale rola, która wykorzystywała wiedzę publiczności o tym, kim jest Steve Carell, by zrobić z nią coś nieoczekiwanego.

Okres 2025 i 2026 to najbardziej autentycznie interesujący fragment post-Office kariery Carella. W Mountainhead, filmie HBO wyreżyserowanym przez Jesse’ego Armstronga, pojawił się jako jeden z czterech miliarderów technologicznych odizolowanych w górskim odosobnieniu, podczas gdy technologia zbudowana przez ich firmy zaczyna rozrywać świat na strzępy – Armstrong, twórca Succession, jest jednym z nielicznych filmowców, których kwaśne kadrowanie pasuje do tego, co Carell potrafi zrobić z uprzywilejowaną nieświadomością. Potem przyszedł Rooster na HBO, który premierę miał 8 marca 2026 roku, gdzie gra Grega Russo, odnoszącego sukcesy pisarza i rozwiedzionego ojca, który zostaje wykładowcą wizytującym na tym samym nowoangielskim college’u, w którym pracuje jego córka. Serial został odnowiony na drugi sezon, zanim pierwszy skończył swoją emisję, a podczas 78. ceremonii rozdania nagród Primetime Emmy, Rooster przyniósł Carellowi dwunastą nominację w karierze dla najlepszego aktora pierwszoplanowego w serialu komediowym – wyróżnienie bycia najczęściej nominowanym aktorem, który nigdy nie wygrał nagrody, jest w tym momencie historią zarówno o przemyśle, jak i o nim samym.

Z dala od telewizji prestiżowej Carell utrzymał inny rodzaj konsekwencji. Od piętnastu lat użycza głosu Gru w serialu Despicable Me bez żadnych oznak, że rejestr tej postaci go wyczerpuje: Despicable Me 4 w 2024 i Minions & Monsters w 2026 roku przedłużają serię, która rozpoczęła się od oryginalnego filmu w 2010 roku. Na Netflixie The Four Seasons, komediodramat będący adaptacją filmu Alana Aldy z 1981 roku, wypuścił drugi sezon w maju 2026 roku i został odnowiony na trzeci – to serial, w którym Carell jest częścią dobrze dobranego zespołu, dźwigając swój ciężar bez potrzeby, by kamera na nim spoczęła, by to było widać.

Pytanie, które stawia Rooster, brzmi: czy z czasem stanie się tak charakterystyczny jak Michael Scott – postać tak kompletna, że będzie podążać za aktorem przez dwadzieścia lat, cicho prosząc, by porównywać ją ze wszystkim, co przyjdzie po niej? Biorąc pod uwagę, że porównanie nigdy nie zadziałało w żadnym kierunku, w którym kariera Carella próbowała iść, to pytanie może być błędne. Co jest jasne, gdy wkraczamy jesień 2026 roku, to to, że praca nie jest skończona. Nie skończyła się też debata.