Najlepsze filmy grozy wszech czasów w rankingu

Groza to gatunek, który krytycy przez dziesięciolecia niedoceniają, by po cichu wprowadzić go do kanonu. To zarazem najbardziej pomysłowy technicznie zakątek kina: projektowanie dźwięku, rytm montażu i wstrzymany obraz najmocniej pchali do przodu ludzie próbujący przestraszyć salę pełną obcych. Filmy poniżej są uszeregowane według tego, co wynalazły i jak długo trwa strach, a nie jak daleko się posuwają — kilka najstraszniejszych tytułów tej listy niemal w ogóle nie zawiera przemocy.

Celowo utrzymaliśmy listę międzynarodową, bo najsilniejsza passa gatunku w tym stuleciu przyszła z Tokio, Madrytu i Seulu, a nie z Los Angeles. Czubek rankingu nie zaskoczy nikogo, kto kocha ten gatunek; to dolna połowa, gdzie kanon przestaje być amerykański i zaczynają się prawdziwe spory, której bronilibyśmy przed każdym. Nie zgadzajcie się do woli — o to właśnie chodzi w takiej liście.

1. The Shining

The Shining (1980) zamienił nawiedzony hotel w problem geometryczny, a płynne najazdy Steadicama jego korytarzami są naśladowane od czterdziestu pięciu lat. Stanley Kubrick odsunął autora powieści od adaptacji i zbudował coś chłodniejszego i dziwniejszego: wciąż najpiękniejszy film, jaki kiedykolwiek nakręcono o człowieku tracącym rozum, i rzadki horror, który nagradza dobry projektor równie mocno jak ciemny pokój.

Polecana lekturaCzłowiek z blizną: Al Pacino zmienia barona z Miami w wielką operę

2. Psycho

Psycho (1960) zabił swoją gwiazdę w pierwszym akcie i na nowo napisał umowę między filmem a widzem. Alfred Hitchcock nakręcił go szybko i tanio, ze swoją telewizyjną ekipą, w czerni i bieli, a ryzyko z dnia na dzień zresetowało gatunek: każdy zwrot akcji od tamtej pory jest mu winien pieniądze, a piszczące smyczki Bernarda Herrmanna to najbliższa rzecz, jaką groza ma zamiast hymnu narodowego.

3. The Exorcist

The Exorcist (1973) działa, bo William Friedkin nakręcił historię opętania jak procedural policyjny — cała dokumentalna aura i kliniczne detale sprawiają, że nadprzyrodzone ląduje jak dowód. Był to pierwszy horror nominowany do Oscara dla najlepszego filmu i pozostaje najgłośniejszym wydarzeniem kulturalnym, jakie gatunek kiedykolwiek wywołał — tym, które wysyłało widzów prosto z kina do kościoła.

4. Alien

Alien (1979) to film o nawiedzonym domu przemycony na pokład frachtowca, zaprojektowany przez H. R. Gigera i prowadzony z brutalną cierpliwością. Ridley Scott trzymał stwora głównie poza kadrem i pozwolił, by pracę wykonała jęcząca cisza statku, dowodząc, że w grozie pusty korytarz jest straszniejszy niż jakikolwiek potwór, którego wolno ci zobaczyć w całości.

5. Halloween

Halloween (1978) zbudował cały szablon slashera niemal bez pieniędzy: wędrującą kamerę z pierwszej osoby, pusty podmiejski kadr w jasnym świetle dnia, temat fortepianowy, który John Carpenter napisał sam w weekend. Wszystko od Friday the 13th w górę to kopia kopii, a żaden z naśladowców nie pojął, że grozą była zwyczajność, nie nóż.

6. The Thing

The Thing (1982) został przy premierze zlekceważony, a dziś jest nietykalny. John Carpenter zamienił antarktyczną bazę badawczą w maszynę paranoi, a praktyczne efekty stworów Roba Bottina zestarzały się lepiej niż cokolwiek, co od tamtej pory osiągnął komputer; groza trzyma, bo nikt w filmie — ani na widowni — nie może być pewny, kto wciąż jest człowiekiem.

7. Rosemary’s Baby

Rosemary’s Baby (1968) to groza jako gaslighting: kobieta mówi wszystkim dokładnie, co robi się z jej ciałem, a spotyka ją uśmiech i niedowierzanie. Roman Polanski gra całość jak komedię obyczajową, dopóki się nie zsiada, a Ruth Gordon zdobyła Oscara za najbardziej przyjazną, najbardziej złowieszczą sąsiadkę w historii kina.

8. Ringu

Ringu (1998) uczynił z przeklętej kasety wideo definiujący obraz grozy swojej dekady i uruchomił falę J-horroru, która na chwilę pochłonęła gatunek. Hideo Nakata rozumiał, że rzecz niskiej rozdzielczości, dostrzeżona w pół, jest gorsza niż wyraźna; amerykański remake jest sprawny, ale oryginał jest naprawdę zły w sposób, w jaki nic innego do końca nie jest.

9. Don’t Look Now

Don’t Look Now (1973) używa montażu tak, jak inne filmy używają potwora. Nicolas Roeg tnie w poprzek czasu, aż żałoba zaczyna przypominać przeczucie, a zakończenie przychodzi mniej jako zwrot akcji, a bardziej jako ściągany dług. To najbardziej elegancki horror, jaki kiedykolwiek nakręcono, i ten najczęściej mylony z czymś łagodniejszym, niż jest.

10. The Texas Chain Saw Massacre

The Texas Chain Saw Massacre (1974) wygląda jak found footage całe dwie dekady przed powstaniem found footage — same wypalone słońcem ziarno i dokumentalny brud. Film Tobe’a Hoopera jest znacznie mniej krwawy, niż sugeruje jego reputacja zakazanego wideo; groza jest fakturalna i dźwiękowa, a ostatnie dwadzieścia minut to czysty, nieprzerwany hałas, z którego niemal nie ma dokąd uciec cięciem.

11. Nosferatu

Nosferatu (1922) to miejsce, gdzie zaczyna się gatunek. Nielicencjonowany Dracula F. W. Murnaua przetrwał nakaz sądowy spalenia każdej kopii, a hrabia Orlok Maxa Schrecka — o szczurzych zębach, wznoszący się sztywno z trumny — pozostaje najmniej ludzkim wampirem, jaki kiedykolwiek trafił na taśmę, sylwetką, na którą każdy obraz grozy od tamtej pory odpowiada.

12. The Devil’s Backbone

The Devil’s Backbone (2001) to opowieść o duchach Guillermo del Toro, osadzona w sierocińcu w ostatnich dniach hiszpańskiej wojny domowej, i film, w którym po raz pierwszy wypracował swoją życiową tezę: wojna jest zawsze straszniejsza niż widmo. Duch jest raną; potworami są ludzie z bronią.

13. Get Out

Get Out (2017) dał gatunkowi najostrzejszy polityczny silnik od dziesięcioleci i przyniósł Jordanowi Peele’owi Oscara za scenariusz. Działa jednocześnie jako czysty thriller i jako prześwietlenie uprzejmego amerykańskiego rasizmu, a „the Sunken Place” weszło do języka w ciągu miesiąca od premiery — najpewniejszy znak grozy, która uchwyciła coś prawdziwego.

14. Hereditary

Hereditary (2018) to współczesny punkt odniesienia. Ari Aster spędza godzinę na budowaniu rodzinnej żałoby tak przekonującej, że nadprzyrodzone, gdy w końcu nadchodzi, wydaje się niemal ulgą; załamanie Toni Collette przy stole to najlepszy popis aktorstwa grozy tej dekady, a film zasługuje na każdy krzyk, bo najpierw każe ci uwierzyć w ten dom.

15. Kwaidan

Kwaidan (1964) zbiera cztery opowieści o duchach nakręcone w całości na ręcznie malowanych planach, w kolorach tak nasyconych, że sprawiają wrażenie halucynacji. Masaki Kobayashi potraktował opowieść o duchach poważnie jako sztukę i stworzył coś naprawdę pięknego, ani na chwilę nie będąc bezpiecznym — dowód, na długo zanim gatunek stał się szanowany, że groza może być płótnem.

Ławka rezerwowych. Lista piętnastu zostawia krew na podłodze. Night of the Living Dead napisał na nowo współczesny film o potworach; Suspiria i Repulsion pchnęły czysty styl poza granicę sensu; Audition, Cure i Kairo utrzymywały japońską falę przy życiu długo po Ringu; The Wicker Man, The Witch i Midsommar wytyczyły długi powrót folk horroru; a Let the Right One In, The Babadook i It Follows dowiodły, że gatunek wciąż wymyśla nowe koszmary. Każdy z nich mógłby zająć miejsce innego popołudnia.

Rankingi takie jak ten są stworzone do tego, by się z nimi spierać, a fani grozy spierają się lepiej niż większość. Kanon powyżej to lista, którą wręczylibyśmy każdemu, kto chciałby zrozumieć, dlaczego ten gatunek ma znaczenie — nie najbardziej krwawe filmy, lecz te, które zmieniły to, co film może ci zrobić w ciemności. Przynieście własne herezje; lista ma miejsce, a te filmy będą straszyć ludzi jeszcze długo po tym, jak spory dobiegną końca.

Tagi: horror, cinema, Alien, The Shining, Get Out, Psycho

Więcej podobnych

Asteriks i Obeliks Wracają do Walki w Serialu Animowanym Netflixa „Asteriks i Obeliks: Walka wodzów”

Winston Duke wita Davida Jonssona w Black Panther nie hype’em, lecz życzliwością

An Imperfect Murder: Sienna Miller dźwiga film, który się waha

Najlepsze filmy w streamingu na teraz: lista krytyka to cichy bunt przeciwko algorytmowi

Casablanca — historia miłosna, którą dopisywano jeszcze na planie, a i tak wyszła doskonale

Guillermo del Toro odrzuca SI: „Chronimy dziedzictwo sztuki”