Pierwsze ujęcie Taksówkarza zatrzymuje się na brudnej przedniej szybie żółtej taksówki. Deszcz spływa po niej niczym łzy, a przez krople przebija neonowy blask Nowego Jorku z dekady 1970–1979. Kamera Martina Scorsese nie tylko pokazuje nam miasto — każe nam wdychać spaliny i poczuć brud pod paznokciami. To miejsce, które nigdy nie zasypia. Nie śpi też Travis Bickle (Robert De Niro), cierpiący na bezsenność taksówkarz, którego nocne kursy przez miejską dżunglę stają się podróżą w głąb obłędu.

Film Scorsese to nie tylko kryminał, lecz także psychologiczny portret samotności i obsesji. Travis, weteran wojny w Wietnamie, jest człowiekiem zagubionym w mieście, które samo również utraciło orientację. Zapisy w jego dzienniku, czytane z offu, odsłaniają umysł coraz bardziej osuwający się ku przemocy. Rola De Niro jest po prostu fenomenalna — początkowo stonowana, z czasem coraz bardziej niepokojąca, gdy Travis traci grunt pod nogami i coraz słabiej odróżnia rzeczywistość od urojeń. Sposób, w jaki wypowiada słowa „You talkin’ to me?”, przeszedł do historii, ale to subtelniejsze momenty najlepiej pokazują jego aktorską skalę. Obserwowanie, jak nieporadnie próbuje umówić się z Betsy (Cybill Shepherd), a jego zakłopotanie przeradza się w desperację, wciąga równie mocno jak każda scena akcji.

Siła filmu tkwi w tym, że potrafimy współodczuwać z Travisem, nawet gdy odpychają nas jego czyny. Scorsese i scenarzysta Paul Schrader przedstawiają go jako człowieka, który uważa się za błędnego rycerza, powołanego do oczyszczenia miasta z brudu. To urojenie wybrzmiewa w każdej scenie: od nieudanych prób nawiązania relacji z Betsy po brutalne starcie z alfonsiem Sportem (Harvey Keitel). Niepokój potęgują zdjęcia Michaela Chapmana. Ziarnisty obraz i praca kamery z ręki sprawiają, że Nowy Jork sam staje się bohaterem — labiryntem zepsucia i rozkładu.

Ale Taksówkarz nie opowiada wyłącznie o Travisie. To także komentarz do społeczeństwa, które gloryfikuje przemoc. Kontrowersyjne zakończenie, w którym Travis zostaje okrzyknięty bohaterem mimo swoich czynów, podkreśla ten temat. Po tym, jak przeżywa strzelaninę ze Sportem i ratuje Iris (Jodie Foster), 12-letnią prostytutkę, na której punkcie ma obsesję, Travis zyskuje sławę lokalnego bohatera. Ten zwrot każe stawiać pytania etyczne o wykorzystywanie w sztuce, zwłaszcza w kontekście roli Foster. Jej kreacja jest znakomita — aktorka dotrzymuje kroku intensywności De Niro — jednak postać Iris istnieje przede wszystkim po to, by stać się zapalnikiem przemocy Travisa.

W trzecim akcie film coraz mocniej wpisuje się w gloryfikowanie samosądów — motyw, który źle zniósł próbę czasu. W epoce, w której przemoc z użyciem broni i masowe strzelaniny zdarzają się aż nazbyt często, przedstawienie Travisa jako człowieka pełnego wad, ale ostatecznie bohaterskiego, budzi zastrzeżenia. To odbicie fascynacji społeczeństwa brutalnymi wybawcami — tematem, który Taksówkarz podejmuje, lecz nie poddaje go w pełni krytycznej ocenie.

Mimo wszystkich wad Taksówkarz pozostaje filmem przełomowym. Jego wpływ widać w dziełach od Króla komedii po Jokera. Bezkompromisowy, surowy obraz samotności i obłędu opiera się na brawurowej kreacji De Niro oraz mistrzowskiej reżyserii Scorsese. Finałowa strzelanina — próba zamachu Travisa na senatora Palantine’a (Leonard Harris) i jego brutalne starcie ze Sportem — to prawdziwa lekcja budowania napięcia. Kultowa muzyka Bernarda Herrmanna, skomponowana zaledwie kilka godzin przed śmiercią kompozytora, potęguje psychologiczny horror filmu.

Taksówkarz to propozycja dla widzów, którzy cenią złożone, niejednoznaczne postacie i nie boją się mierzyć z niewygodnymi tematami. Film nie podsuwa łatwych odpowiedzi ani jednoznacznych ocen moralnych; zamiast tego zmusza nas, byśmy skonfrontowali się z ciemnością w sobie. Brudny realizm i bezkompromisowy obraz miejskiego rozkładu są znakiem swoich czasów, ale opowieść o samotności i obsesji pozostaje aktualna.

Ostatecznie Taksówkarz nie daje o sobie zapomnieć długo po napisach końcowych. Tematy wyobcowania i przemocy wybrzmiewają dziś równie mocno jak w 1976 roku. To film nie dla każdego — zwłaszcza dla osób wrażliwych na drastyczną przemoc lub wyzyskujące przedstawianie młodych aktorów — ale jego artyzm i znaczenie są niepodważalne.

Werdykt:

Taksówkarz pozostaje filmem przełomowym, którego wpływ widać w dziełach od Króla komedii po Jokera. To surowy, bezkompromisowy obraz samotności i obłędu, oparty na brawurowej kreacji De Niro. Jego największe atuty to psychologiczna głębia, mistrzowska reżyseria Scorsese i przejmująca muzyka Herrmanna.