Matthew Vaughn, reżyser Kingsmana, który woli mieć własne studio

Matthew Vaughn

Photo via The Movie Database (TMDB)

Urodzony	7 marca 1971 Paddington, London, England
Zawód	Reżyser i producent filmowy
Znany z	Kingsman: Tajne służby, X-Men: Pierwsza klasa, Kick-Ass
Nagrody	Knight Bachelor

Dwa filmy Matthew Vaughna zakończyły kinową eksploatację z praktycznie identycznym wynikiem światowym. Pierwszy, Kick-Ass, wulgarna komedia o superbohaterach, którą odrzuciło każde studio, sfinansował z własnej kieszeni i wyszedł z niej jako reżyser, o którego zabiegał cały Hollywood. Drugi, Argylle – Tajny szpieg, błyszcząca szpiegowska zabawa kupiona przez Apple, zrobił z niego ulubiony przykład tych, którzy kpią z wydatków platform. Te same liczby, przeciwne wyroki. Różnica polegała na tym, czyje pieniądze leżały na stole, a niemal wszystko, co Brytyjczyk robi od tamtej pory, da się czytać jako próbę pozostania po właściwej stronie tej granicy.

Pytanie o to, kto jest właścicielem czego, pojawiło się najpierw w jego rodzinie. Przez lata Vaughn uważał, że jego ojcem jest Robert Vaughn, amerykański aktor znany z The Man from U.N.C.L.E., i pod tym nazwiskiem wszedł do branży. Badanie ojcostwa wykazało jednak coś innego: biologicznym ojcem był George de Vere Drummond, angielski bankier z arystokratycznej rodziny. Na plakatach pozostał Vaughnem, w dokumentach przyjął nazwisko Drummond. Dziwne dziedzictwo jak na twórcę, którego filmy wciąż wracają do chłopaków z klasy robotniczej przygarniętych przez tajne elity.

Urodził się 7 marca 1971 roku w londyńskiej dzielnicy Paddington, uczył się w Sussex House, a potem w szkole z internatem Stowe w hrabstwie Buckinghamshire, której stowarzyszeniem absolwentów później przewodniczył. W wieku 25 lat już produkował filmy, zaczynając od The Innocent Sleep w 1996 roku. Decydujące okazało się partnerstwo z Guyem Ritchiem: razem założyli SKA Films, a Vaughn jako producent wprowadził na ekrany Porachunki w 1998 roku i Przekręt w 2000 roku, dwie gangsterskie komedie, które na pewien czas uczyniły brytyjskie kino gangsterskie najgłośniejszym towarem eksportowym kraju. Gdy w 2002 roku ich drogi się rozeszły, firma zmieniła nazwę na Marv Films, utworzoną z inicjałów nazwiska z aktu urodzenia, którego już nie używał.

Jego reżyserski debiut, Przekładaniec z 2004 roku, był chłodnym, precyzyjnym thrillerem o handlu narkotykami z Danielem Craigiem, Tomem Hardym i Sienną Miller, który przyniósł mu nominację do nagrody BAFTA za najlepszy brytyjski debiut. W ciągu mniej więcej roku Craiga ogłoszono nowym Jamesem Bondem, a film zyskał drugie życie jako jego próbne zdjęcia. Samemu Vaughnowi zaproponowano klucze do wielkiej serii: zgodził się wyreżyserować X-Men: Ostatni bastion i odszedł dwa tygodnie przed pierwszym klapsem. Zamiast tego nakręcił Gwiezdny pył, baśń według Neila Gaimana z Robertem De Niro jako przebierającym się za kobietę podniebnym piratem, a potem zaczął szukać projektu, którego żadne studio nie mogłoby przerobić.

Tym projektem okazał się Kick-Ass z 2010 roku. Studiom podobał się komiks Marka Millara i Johna Romity Jr., ale chciały postarzyć bohaterów, zwłaszcza Hit-Girl, maleńką mścicielkę, która przeklina i zabija. Vaughn odmówił, sam zebrał około 30 milionów dolarów i obsadził 12-letnią Chloë Grace Moretz. Australijskie organizacje rodzinne protestowały przeciwko językowi filmu, a ten zarobił na świecie 96,2 miliona dolarów. Rok później wytwórnia Fox powierzyła mu X-Men: Pierwsza klasa, prequel osadzony na początku lat sześćdziesiątych, w którym Michael Fassbender i James McAvoy zagrali Magneto i profesora X.

Potem przyszła seria, którą mógł nazwać własną. Kingsman: Tajne służby, wprowadzony do kin pod koniec 2014 roku i oparty na komiksie Millara i Dave’a Gibbonsa, ubrał Colina Firtha w szyty na miarę garnitur, zrobił z Tarona Egertona chłopaka z blokowiska przemienionego w szpiega dżentelmena i zarobił 414,4 miliona dolarów. Kingsman: Złoty krąg z 2017 roku przyniósł 410,9 miliona. Prequel King’s Man: Pierwsza misja, wielokrotnie przesuwany z powodu pandemii, trafił do kin w grudniu 2021 roku i zatrzymał się na 125,9 miliona, czyli mniej niż jednej trzeciej wyniku poprzedników.

W tym zjeździe tkwi główny zarzut wobec Vaughna. Jego znak rozpoznawczy, masakra do popowej piosenki i kreskówkowa przemoc, wyglądał na bezczelność, gdy Hollywood kręciło wyłącznie poważne filmy o superbohaterach, i na manierę, gdy wszyscy go skopiowali. Argylle – Tajny szpieg, który wszedł do kin w lutym 2024 roku, sprawił, że problemu nie dało się już ignorować. Apple zapłaciło 200 milionów dolarów za prawa; w kinach film zarobił 96,2 miliona, dokładnie tyle co Kick-Ass, a pozytywnie oceniło go tylko 32 procent krytyków zebranych przez Rotten Tomatoes, narzekających na zagmatwaną fabułę i męczący metraż. Obrona reżysera ma swoje podstawy: te 200 milionów było ceną licencji, a nie budżetem produkcji. „Nie wiem, jak można wydać na to 200 milionów dolarów” – mówił. Mimo to arytmetyka, która kiedyś go chroniła, zaczęła działać przeciwko niemu. W październiku 2024 roku menedżer 20th Century Studios oświadczył, że w najbliższym czasie nie ma planów kolejnych filmów z serii Kingsman, a Kingsman: The Blue Blood, obiecana finałowa przygoda Firtha i Egertona, wciąż pozostaje w fazie rozwoju.

Jego odpowiedzią stało się posiadanie większej liczby pionków na szachownicy. W kwietniu 2025 roku otrzymał tytuł szlachecki na liście odznaczeń ustępującego premiera Rishiego Sunaka, za zasługi dla przemysłów kreatywnych. W tym samym roku założył z Cristiano Ronaldo wspólne studio UR•Marv, które ukończyło już dwa filmy akcji, a jego spółka MARV Bee została mniejszościowym udziałowcem holdingu londyńskiego klubu piłkarskiego Brentford i w 2026 roku zwiększyła swój pakiet. Wyprodukował też i współnapisał Stuntnuts: The Movie, nowy start własnego uniwersum Kick-Ass, oddając kamerę kaskaderowi Damienowi Waltersowi i jego ekipie drugiej jednostki. Zdjęcia zakończyły się pod koniec 2024 roku, a film wciąż nie ma daty premiery.

Nowym frontem jest telewizja. Day 1s, dramat piłkarski i pierwszy serial UR•Marv, powstaje w Londynie za niezależne pieniądze: Vaughn reżyseruje odcinek pilotażowy, Damian Lewis gra agenta piłkarskiego Stanleya Daltona, Thierry Henry jest producentem wykonawczym, a Ronaldo produkuje i pojawia się na ekranie. We wrześniu 2026 roku HBO zamówiło od razu cały serial The Spread, osadzony w czasach boomu funduszy hedgingowych w Miami, z Javierem Bardemem jako miliarderem, który chce przesunąć ekonomiczny środek ciężkości na południe. Scenariusz piszą Bill Dubuque, współtwórca Ozark, i Sean Sansiveri; Vaughn reżyseruje i jest producentem wykonawczym. O projekt walczyły też Netflix, Prime Video, Paramount+ i Apple TV.

Z dala od planu jego życie jest jak na tę branżę wyjątkowo stabilne. 25 maja 2002 roku w hrabstwie Suffolk poślubił niemiecką modelkę Claudię Schiffer; para ma troje dzieci i dzieli czas między Londyn a Coldham Hall, elżbietańską rezydencję na wsi w Suffolk.

Kolejny termin w kalendarzu należy do rekinów. Shiver, thriller z pętlą czasu w reżyserii Tima Millera, z Keanu Reevesem jako przemytnikiem uwięzionym na Karaibach, jest produkowany przez Marv i trafi do kin dzięki Warner Bros. 13 sierpnia 2027 roku. Wcześniej The Spread pokaże, czy reżyser, który zbudował nazwisko na odrzucaniu cudzych uwag, sprawdzi się za pieniądze HBO i według cudzego scenariusza, w mieście żyjącym dokładnie z tej finansowej dźwigni, którą on przez całą karierę próbował trzymać we własnych rękach.

Najważniejsze filmy

King’s Man. Pierwsza misja (2021) — Argylle. Tajny szpieg (2024)

Tagi: reżyserzy, kino brytyjskie, Guy Ritchie, Cristiano Ronaldo, Kick-Ass, Matthew Vaughn

Powiązane osoby

Najważniejsze filmy

Powiązane osoby

Dyskusja