Shawn Levy, reżyser filmu Noc w muzeum, któremu Disney powierzył Star Wars i Marvela

Shawn Levy

Photo: Gage Skidmore / CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons

Urodzony	23 lipca 1968 Montreal, Quebec, Kanada
Zawód	Reżyser i producent filmowy
Znany z	Deadpool & Wolverine, Free Guy, Giganci ze stali
Nagrody	Nagroda Producers Guild of America dla wybitnego producenta serialu telewizyjnego, dramat · TIFF Tribute Awards: Nagroda im. Normana Jewisona · CinemaCon: Reżyser roku

Dwie pilnie strzeżone hollywoodzkie franczyzy znalazły się właśnie w tych samych rękach. Shawn Levy kończy prace nad Star Wars: Starfighter dla Lucasfilm i przygotowuje marvelowskiego Ghost Ridera. W obu filmach główną rolę zagra Ryan Gosling, a scenariusze pisze Jonathan Tropper. Jak na twórcę, którego branża przez lata kojarzyła przede wszystkim z komediami rodzinnymi, to wyjątkowy wyraz zaufania. Zarazem kariera Levy’ego każe wrócić do pytania, na które wciąż nie ma jednoznacznej odpowiedzi: czy instynkt podpowiadający mu, jak przypodobać się widzom, jest jego rzemiosłem czy ograniczeniem?

Przez lata Levy’ego opisywano w prosty sposób. Był reżyserem, po którego sięgało studio, gdy potrzebowało świątecznej premiery z gwiazdą na plakacie i całymi rodzinami na widowni — twórcą Noc w muzeum i Fałszywej dwunastki. Potem nadszedł długi drugi akt kariery, który rzadko mieści się w takim skrócie: od pierwszego do ostatniego odcinka produkował dla Netfliksa Stranger Things, a później poprowadził Deadpool & Wolverine do tytułu największego hitu z kategorią R w historii. Żaden z tych projektów nie pasuje do dawnej etykietki, ale też żaden nie zdołał jej całkiem zastąpić.

Zanim zapragnął reżyserować, chciał zostać aktorem. Levy dorastał w żydowskiej rodzinie w Montrealu, gdzie przyszedł na świat 23 lipca 1968 roku. Jako nastolatek, uczęszczając do St. George’s High School, szkolił się w Stagedoor Manor — obozie sztuk performatywnych w nowojorskich górach Catskill. Następnie studiował na wydziale sztuk performatywnych Uniwersytetu Yale, który ukończył w 1989 roku.

Jego aktorska kariera była krótka, a role przeważnie niewielkie. W niskobudżetowym horrorze Zombie Nightmare zagrał przywódcę grupy nastolatków; film później stał się obiektem kpin w programie Mystery Science Theater 3000. Wystąpił gościnnie w 21 Jump Street i zagrał powracającą postać w Beverly Hills, 90210, choć już wtedy coraz bardziej ciągnęło go za kamerę. Przeniósł się do Los Angeles, by studiować reżyserię, a w 1994 roku uzyskał tytuł magistra sztuk pięknych w USC School of Cinematic Arts. Do dziś pojawia się epizodycznie we własnych produkcjach — w Stranger Things zagrał nawet pracownika kostnicy.

Prawdziwą szkołą zawodu była dla niego telewizja dla dzieci. Pod koniec lat 90. reżyserował odcinki seriali The Secret World of Alex Mack i Animorphs, a następnie został głównym reżyserem disneyowskiego serialu Sławny Jett Jackson, którego był także producentem wykonawczym w trzecim sezonie. Wkrótce potem przyszły filmy kinowe. Jego debiut na dużym ekranie, Duży, gruby kłamczuch, trafił do kin w 2002 roku. Rok później Nowożeńcy zarobili ponad 100 milionów dolarów, a w Boże Narodzenie 2003 roku Steve Martin stanął na czele dwunastki dzieci w Fałszywej dwunastce.

Noc w muzeum przekształciła ten sprawdzony przepis we franczyzę. Ben Stiller jako nocny stróż, który obserwuje, jak ożywają muzealne eksponaty, oraz Robin Williams w roli woskowej figury Theodore’a Roosevelta sprawili, że film stał się jedną z najbardziej kasowych produkcji 2006 roku. Levy wyreżyserował obie kontynuacje; ostatnia trafiła na ekrany w 2014 roku. Ponownie połączył siły z Martinem przy Różowej Panterze, zestawił Steve’a Carella i Tinę Fey w Nocnej randce, a w Gigantach ze stali obsadził Hugh Jackmana w dramacie o walkach robotów, którego producentem wykonawczym był Steven Spielberg. Firma Levy’ego, 21 Laps, działała przy 20th Century Fox do 2020 roku.

O wiele więcej mówią o nim jednak wybory producenckie. 21 Laps wsparło dla A24 film The Spectacular Now, a następnie Nowy początek Denisa Villeneuve’a — historię lingwistki próbującej porozumieć się z przybyszami z kosmosu, która przyniosła Levy’emu nominację do Oscara za najlepszy film. W tym samym, 2016 roku, firma rozpoczęła produkcję Stranger Things, nadprzyrodzonego serialu braci Dufferów, którego akcja rozgrywa się w niewielkim miasteczku w stanie Indiana. Levy był producentem wykonawczym wszystkich pięciu sezonów, reżyserował trzeci i czwarty odcinek każdego z czterech pierwszych, a za pierwszy sezon otrzymał wraz z zespołem nagrodę Producers Guild. W grudniu 2017 roku podpisał z Netfliksem ekskluzywną umowę telewizyjną, która wiązała go z platformą przez niemal dekadę.

Kolejny zwrot w jego karierze przyniosły spotkania z aktorami. Hugh Jackman poznał Levy’ego z Ryanem Reynoldsem, a ich współpraca zaowocowała Free Guy — komedią o statyście z gry wideo, który uświadamia sobie własne istnienie. Film zarobił w 2021 roku 331,5 miliona dolarów na całym świecie. Potem nakręcili dla Netfliksa Projekt Adam. Levy wyreżyserował następnie miniserial tej platformy Światło, którego nie widać. Reynolds i Jackman spotkali się później na ekranie w Deadpool & Wolverine, do którego Levy napisał scenariusz, a także wyreżyserował i wyprodukował film dla Marvel Studios. W 2024 roku produkcja zarobiła 1,338 miliarda dolarów.

To właśnie ta kwota stanowi punkt wyjścia, a nie finał dyskusji o Levym. Recenzje jego filmów zwykle wypadały nieco słabiej niż wyniki kasowe: Giganci ze stali spotkali się z mieszanym przyjęciem, a krytycy Deadpool & Wolverine chwalili Reynoldsa, Jackmana i żarty, ale w samym filmie znajdowali mniej powodów do zachwytu. Łatwo uznać, że Levy buduje filmy z myślą o aplauzie, a nie o poszczególnych scenach, i że praca przy franczyzach wręcz premiuje takie podejście. To tylko częściowo prawda. Producent, który postawił na Nowy początek, nie gonił za sprawdzonym schematem, a w 2023 roku Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Toronto przyznał mu jako pierwszemu nagrodę Norman Jewison Award za całokształt kariery. Najdotkliwszy cios przyszedł w tym roku, gdy finałowy sezon Stranger Things pominięto w wyścigu po nagrodę Emmy dla najlepszego serialu dramatycznego, mimo że nominowano każdy z wcześniejszych sezonów.

Żadne z tych wydarzeń nie zahamowało napływu kolejnych propozycji. Lucasfilm ogłosiło w kwietniu 2025 roku Star Wars: Starfighter — samodzielną przygodę rozgrywającą się mniej więcej pięć lat po zakończeniu sagi Skywalkerów, z Goslingiem w roli głównej. Film ma trafić do kin 28 maja 2027 roku. Podczas San Diego Comic-Con w lipcu 2026 roku Marvel Studios ujawniło, że Levy ponownie wyreżyseruje Goslinga, tym razem w Ghost Riderze, którego premierę zaplanowano na 28 lipca 2028 roku. Zdjęcia na taśmie filmowej ma zrealizować Linus Sandgren, produkcja ma ruszyć w Nowym Jorku w przyszłym roku, a Connor Storrie prowadzi rozmowy w sprawie roli czarnego charakteru. Pod koniec września „Variety” poinformowało, że Levy i 21 Laps podpisali umowę ramową z należącą do Disneya wytwórnią 20th Television. Współpraca rozpocznie się w październiku 2027 roku i zakończy trwający od 2017 roku okres pracy Levy’ego dla Netfliksa.

Poza planem filmowym Levy od 1995 roku jest mężem Sereny; mają cztery córki. W 2008 roku uzyskał obywatelstwo Stanów Zjednoczonych. Po latach spędzonych w Los Angeles rodzina przeniosła się na początku lat 20. XXI wieku na Manhattan, a od 2009 roku ma także dom w New Paltz, w dolinie rzeki Hudson.

Najlepszą ocenę jego kariery przyniesie kalendarz nadchodzących premier. Najpierw pojawi się Star Wars: Starfighter, a rok później Ghost Rider — po trzech dekadach, w których Levy’ego postrzegano jako rzemieślnika od filmów dla masowej publiczności. Disney stawia teraz na dwa ze swoich najcenniejszych tytułów, zakładając, że to właśnie widownia zawsze była dla niego najważniejsza.